KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 4.
Jaka jest nazwa płaskodennego naczynia służącego do otrzymywania substancji stałej w procesie powolnego odparowania rozpuszczalnika z roztworu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Krystalizator to płaskodenne naczynie (zwykle szklane) używane do krystalizacji z roztworu, m.in. przez powolne odparowanie rozpuszczalnika i wytrącanie kryształów.
Tygiel służy głównie do ogrzewania/prażenia, kolba Kjeldahla do oznaczania azotu, a eksykator do suszenia w atmosferze suchej.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie podano płaskodenne naczynie przeznaczone do otrzymywania substancji stałej przez powolne odparowanie rozpuszczalnika z roztworu. Taki proces prowadzi do wzrostu stężenia roztworu, osiągnięcia przesycenia i w konsekwencji do krystalizacji. Typowym naczyniem do tego celu jest krystalizator (naczynie krystalizacyjne), który dzięki dużej powierzchni swobodnej ułatwia spokojne, równomierne parowanie i sprzyja tworzeniu kryształów.

Odpowiedź "Krystalizator." jest poprawna, ponieważ dokładnie odpowiada funkcji opisanej w pytaniu: jest to naczynie używane do krystalizacji z roztworu, często właśnie metodą powolnego odparowania rozpuszczalnika.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe, bo dotyczą innych operacji laboratoryjnych:

  • "Tygiel Schotta." (ogólnie: tygiel) służy głównie do ogrzewania, prażenia, stapiania lub spalania próbek oraz do operacji wymagających wysokiej temperatury. Nie jest typowym naczyniem do spokojnej krystalizacji z roztworu.
  • "Kolba Kjeldahla." to naczynie specjalistyczne używane w metodzie Kjeldahla (m.in. etap mineralizacji), a więc w procedurach analitycznych związanych z oznaczaniem azotu. Kształt i przeznaczenie nie odpowiadają krystalizacji przez odparowanie.
  • "Eksykator." służy do suszenia i przechowywania substancji w warunkach ograniczonej wilgotności (często z użyciem środka osuszającego). Nie jest naczyniem do prowadzenia krystalizacji z roztworu przez odparowanie.

Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o dobór szkła laboratoryjnego zawsze szukaj słów-kluczy opisujących proces (tu: "powolne odparowanie z roztworu" → krystalizacja), a dopiero potem dopasuj do nich funkcję naczynia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Krystalizator to płaskie, szerokie naczynie (najczęściej szklane) używane do prowadzenia krystalizacji z roztworu. Duża powierzchnia cieczy ułatwia powolne parowanie rozpuszczalnika, co sprzyja wytrącaniu i wzrostowi kryształów substancji stałej.
W miarę odparowywania rozpuszczalnika stężenie substancji w roztworze rośnie, aż roztwór stanie się przesycony. Wtedy zaczynają powstawać zarodki krystalizacji i rosną kryształy. Wolne parowanie zwykle daje lepsze, większe kryształy i mniejsze ryzyko zanieczyszczeń.
Płaskie dno i szeroka powierzchnia ułatwiają stabilne ustawienie naczynia oraz zapewniają większą powierzchnię parowania. Dzięki temu odparowanie przebiega spokojniej i równomierniej, co jest korzystne dla wzrostu kryształów i ogranicza gwałtowne wrzenie czy rozpryski.
Krystalizator służy do krystalizacji z roztworu (np. przez odparowanie). Eksykator służy do suszenia lub przechowywania substancji w suchym środowisku, często nad środkiem osuszającym. Eksykator nie jest typowym naczyniem do prowadzenia krystalizacji z roztworów.
Tygiel wykorzystuje się głównie do operacji w podwyższonej temperaturze: prażenia, spalania, stapiania lub ogrzewania osadów i próbek. Jest to naczynie odporne na temperaturę, ale nie jest standardowym naczyniem do spokojnej krystalizacji przez odparowanie rozpuszczalnika.
Kolbę Kjeldahla stosuje się w procedurach metody Kjeldahla, np. podczas mineralizacji próbek w oznaczaniu zawartości azotu. To naczynie "proceduralne" do konkretnych etapów analitycznych. Krystalizator wybiera się wtedy, gdy celem jest wytrącenie kryształów z roztworu.
Częsty błąd to wybór naczynia "do suszenia" (eksykator) zamiast naczynia "do krystalizacji", albo utożsamienie płaskiego naczynia z tyglem. Pomaga skupienie się na procesie: jeśli pojawia się odparowanie z roztworu i uzyskanie kryształów, właściwy jest krystalizator.
Najpierw rozpoznaj cel: czy chodzi o krystalizację, suszenie, ogrzewanie do wysokiej temperatury czy etap konkretnej metody analitycznej. Krystalizacja przez powolne odparowanie wskazuje na krystalizator. Suszenie bez roztworu częściej wskazuje na eksykator, a prażenie na tygiel.
W praktyce krystalizatory są najczęściej szklane, bo szkło jest chemicznie odporne na wiele roztworów i pozwala obserwować proces. W zależności od zastosowań mogą istnieć też inne materiały, ale w szkolnym i rutynowym laboratorium analitycznym standardem jest krystalizator szklany.
Ucz się "funkcja → naczynie": krystalizacja (krystalizator), suszenie (eksykator), prażenie (tygiel), miareczkowanie (biureta/kolba stożkowa), odmierzanie objętości (kolba miarowa). Rób fiszki z nazwami i krótkim zastosowaniem oraz ćwicz rozpoznawanie po opisie procesu w pytaniu.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że krystalizator to płaskodenne naczynie (zwykle szklane) używane do krystalizacji z roztworu, m.in. przez powolne odparowanie rozpuszczalnika i wytrącanie kryształów.

Źródła:

  • Wikipedia (EN), "Crystallizing dish" — https://en.wikipedia.org/wiki/Crystallizing_dish (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), "Eksykator" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Eksykator (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik/atlas: "Szkło i sprzęt laboratoryjny – zastosowania" (materiały szkolne do pracowni chemicznej)
  • Instrukcje BHP i instrukcje stanowiskowe dotyczące odparowywania i suszenia próbek
  • Katalogi szkła laboratoryjnego (działy: naczynia do krystalizacji, tygielki, eksykatory) jako materiał porównawczy

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego