KWALIFIKACJA GIW12 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 40.
Jakie zagrożenie stwarza obecność w powietrzu metanu o zawartości 9,5%?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie 9,5% metanu w powietrzu mieści się w typowym zakresie wybuchowości metanu.
Oznacza to, że przy obecności tlenu i pojawieniu się źródła zapłonu (iskra, płomień, gorąca powierzchnia) mieszanina może gwałtownie wybuchnąć, co stanowi zagrożenie wybuchowe.

Pełne wyjaśnienie:

Metan jest gazem palnym. O tym, czy jego obecność w powietrzu oznacza przede wszystkim zagrożenie wybuchowe, decyduje to, czy stężenie metanu znajduje się w zakresie wybuchowości (między dolną i górną granicą wybuchowości). W takim zakresie mieszanina metan–powietrze po zainicjowaniu zapłonu może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia i wybuch.

Stężenie 9,5% jest wartością charakterystyczną dla mieszanin metanu z powietrzem, które są zdolne do wybuchu. Dlatego prawidłowa odpowiedź to: Wybuchowe.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Pożarowe – metan jest palny, ale przy stężeniach w zakresie wybuchowości dominującym ryzykiem jest eksplozja, a nie wyłącznie spokojne spalanie. Pożar może wystąpić, lecz pytanie dotyczy zagrożenia stwarzanego przez obecność metanu przy konkretnym stężeniu.
  • Toksyczne – metan nie jest klasyfikowany jako typowa trucizna; główne ryzyko zdrowotne wynika raczej z wypierania tlenu (ryzyko uduszenia) przy dużych stężeniach, a nie z toksyczności chemicznej. W tym pytaniu kluczowe jest jednak ryzyko zapłonu i wybuchu.
  • Wodne – obecność metanu w powietrzu nie stanowi "zagrożenia wodnego"; to nie jest kategoria ryzyka stosowana do takich sytuacji w praktyce BHP robót wiertniczych.

W praktyce na stanowisku pracy oznacza to konieczność: stałego monitorowania atmosfery (detektory metanu), skutecznej wentylacji, ograniczenia źródeł zapłonu oraz stosowania procedur awaryjnych po przekroczeniu progów alarmowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To informacja o udziale objętościowym metanu w mieszaninie z powietrzem. Przy takim stężeniu metan tworzy mieszaninę, która może się zapalić i gwałtownie wybuchnąć, jeśli jest tlen i pojawi się źródło zapłonu (np. iskra). Dlatego traktuje się to jako ryzyko wybuchu.
Bo taka zawartość metanu zwykle mieści się w zakresie wybuchowości metanu w powietrzu. W tym zakresie mieszanina jest "palna" w sensie wybuchowym: zapłon powoduje bardzo szybkie spalanie i skok ciśnienia. To bardziej niebezpieczne niż samo ryzyko pożaru.
Granice wybuchowości to przedział stężeń, w którym mieszanina gazu z powietrzem może wybuchnąć po zainicjowaniu zapłonu. Dla metanu w praktyce BHP często podaje się wartości rzędu kilku do kilkunastu procent objętości. Dokładne wartości zależą od źródeł i warunków.
Metan nie jest typową trucizną chemiczną. Niebezpieczeństwo zdrowotne wynika głównie z tego, że przy dużych stężeniach wypiera tlen z powietrza, co może prowadzić do niedotlenienia i utraty przytomności. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest jednak częściej ryzyko wybuchu.
Pożar dotyczy spalania, które zwykle rozwija się w czasie i jest ograniczone miejscem ognia. Wybuch to gwałtowne spalanie w mieszaninie z powietrzem, połączone z szybkim wzrostem ciśnienia. Gdy stężenie gazu jest w zakresie wybuchowości, priorytetem jest zagrożenie wybuchowe.
Najczęstsze i najbardziej podstępne są iskry elektryczne, wyładowania elektrostatyczne, otwarty płomień, prace gorące (szlifowanie, spawanie) oraz gorące powierzchnie urządzeń. W strefie zagrożonej obecnością metanu należy minimalizować lub eliminować takie źródła zapłonu.
Stosuje się m.in. detekcję gazów (czujniki metanu), skuteczną wentylację/ przewietrzanie, kontrolę instalacji elektrycznej, zakaz używania otwartego ognia, procedury awaryjne i ewakuacyjne oraz szkolenia załogi. Kluczowe jest szybkie reagowanie na alarmy i pomiary.
Wskazanie w % może oznaczać % objętości metanu w powietrzu albo % dolnej granicy wybuchowości (zależy od urządzenia). Przed pracą trzeba znać sposób prezentacji oraz progi alarmowe konkretnego detektora. Błąd interpretacji może prowadzić do zbyt późnej reakcji.
Wentylacja zmniejsza ryzyko, gdy skutecznie obniża stężenie metanu poniżej dolnej granicy wybuchowości albo zapobiega tworzeniu się lokalnych "kieszeni" gazu. Ważne jest właściwe rozmieszczenie nawiewu/wywiewu oraz kontrola stężeń w miejscach, gdzie gaz może się gromadzić.
Częsty błąd to automatyczne wskazywanie "pożarowe", bo metan jest palny, bez odniesienia do zakresu wybuchowości. Inny błąd to wybór "toksyczne" z powodu skojarzenia "gaz = trucizna". Warto zapamiętać, że w zadaniach liczy się mechanizm: mieszanina + zapłon = wybuch.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards: Methane (CAS 74-82-8), sekcja dot. właściwości palności i granic wybuchowości, https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0390.html - accessed 2026-02-18
  • The Engineering ToolBox: Methane - combustion and flammability limits (LEL/UEL), https://www.engineeringtoolbox.com/methane-d_1420.html - accessed 2026-02-18
  • PubChem (NIH): Methane (CID 297), sekcje "Safety and Hazards" / "Flammability", https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Methane - accessed 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty BHP dotyczące zagrożeń gazowych i atmosfer wybuchowych
  • Instrukcje stanowiskowe dotyczące używania detektorów metanu i zasad ewakuacji
  • Materiały szkoleniowe dot. granic wybuchowości gazów palnych oraz trójkąta pożarowego/wybuchu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego