KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 2.
Jakiego rodzaju przekładnia została przedstawiona na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat przekładni planetarnej, która jest często stosowana w mechatronice, co jest zgodne z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekładnia planetarna rozpoznawana jest po układzie: koło słoneczne w środku, kilka kół satelitarnych (planet) oraz wieniec zębaty. Taki schemat odróżnia ją od przekładni stożkowej (stożkowe koła pod kątem) i ślimakowej (ślimak + koło ślimakowe). Odpowiedź "Zębata" jest zbyt ogólna.

Pełne wyjaśnienie:

Przekładnia planetarna (epicykliczna) ma bardzo charakterystyczną budowę, która pozwala rozpoznać ją na rysunku lub przekroju. Typowy zestaw obejmuje:

  • koło słoneczne w osi układu,
  • koła satelitarne (planety) rozmieszczone wokół koła słonecznego,
  • wieniec zębaty (koło z uzębieniem wewnętrznym) współpracujący z satelitami,
  • często także jarzmo (nośnik satelitów), które przenosi moment.

Jeżeli na rysunku widać centralne koło oraz kilka mniejszych kół "krążących" wokół niego i współpracujących z wieńcem, jest to układ planetarny. To właśnie obecność satelitów oraz wieńca (zwykle z uzębieniem wewnętrznym) jest cechą rozstrzygającą.

Odpowiedź "Stożkowa." jest nieprawidłowa, ponieważ przekładnia stożkowa wykorzystuje koła stożkowe, a osie wałów przecinają się (najczęściej pod kątem prostym). Na rysunkach takich przekładni widoczny jest charakterystyczny kształt stożków i zmiana kierunku osi.

Odpowiedź "Ślimakowa." jest nieprawidłowa, bo w przekładni ślimakowej występuje ślimak (element podobny do śruby) współpracujący z kołem ślimakowym. Zwykle widać jedną oś ślimaka oraz koło o osi prostopadłej, bez układu satelitów.

Odpowiedź "Zębata." jest zbyt ogólna: przekładnia planetarna, stożkowa i ślimakowa należą do przekładni zębatych (w szerokim sensie), ale pytanie dotyczy konkretnego rodzaju. Na egzaminie warto wybierać odpowiedź najbardziej precyzyjną i zgodną z typologią konstrukcyjną.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na rysunku trzech elementów naraz: "słońce–planety–wieniec". Jeśli je widzisz, odpowiedź o przekładni planetarnej zwykle jest jednoznaczna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekładnia planetarna to przekładnia zębata, w której koła satelitarne (planety) obracają się wokół koła słonecznego i współpracują z wieńcem. Umożliwia duże przełożenia przy kompaktowych wymiarach i jest często stosowana w napędach mechatronicznych.
Szukaj układu: jedno koło centralne (słoneczne), kilka mniejszych kół dookoła (satelity) oraz zewnętrzny wieniec (często z uzębieniem wewnętrznym). Taki "zestaw trzech" jest najbardziej typową cechą przekładni planetarnej.
"Zębata" opisuje tylko ogólną grupę przekładni, a pytanie zwykle sprawdza rozpoznanie konkretnego typu (np. planetarnej, stożkowej, ślimakowej). Na egzaminie wybiera się odpowiedź najbardziej precyzyjną, a nie najszerszą.
Najczęściej: koło słoneczne, koła satelitarne, wieniec zębaty oraz jarzmo (nośnik satelitów). W zależności od tego, który element jest unieruchomiony lub napędzany, uzyskuje się różne przełożenia i kierunki obrotu.
Planetarna ma układ współosiowy i satelity krążące wokół koła słonecznego. Stożkowa używa kół stożkowych, a osie wałów przecinają się (często pod kątem 90°). Różnica jest widoczna na rysunku po układzie osi i geometrii kół.
W planetarnej pracują koła zębate w układzie słońce–satelity–wieniec. W ślimakowej występuje ślimak (jak śruba) i koło ślimakowe, zwykle z osiami prostopadłymi. Ślimakowa często daje duże przełożenia, ale ma większe straty.
Stosuje się je, gdy potrzebne są: duży moment na wyjściu, kompaktowa konstrukcja, współosiowe wały oraz możliwość uzyskania różnych przełożeń w jednej rodzinie rozwiązań. Przykłady to napędy serwomechanizmów, robotyka i automatyka.
Częste błędy to wybór na podstawie samego faktu "są zęby", bez identyfikacji układu osi i elementów. Inny błąd to mylenie przekładni ślimakowej ze stożkową, gdy uczeń nie szuka charakterystycznego ślimaka lub stożkowego kształtu kół.
W typowych rozwiązaniach wieniec jest kluczowym elementem układu planetarnego, bo współpracuje z satelitami i współtworzy przełożenie. W praktyce spotyka się różne odmiany, ale na poziomie egzaminu rozpoznanie zwykle opiera się na obecności wieńca i satelitów.
Najlepiej przerobić zestaw rysunków/przekrojów i nauczyć się cech rozstrzygających: układ osi, liczba kół, obecność ślimaka, stożkowa geometria, satelity i wieniec. Pomaga też krótkie porównanie: planetarna (satelity), stożkowa (osie pod kątem), ślimakowa (ślimak).
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Przekładnia planetarna rozpoznawana jest po układzie: koło słoneczne w środku, kilka kół satelitarnych (planet) oraz wieniec zębaty."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_planetarna - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_sto%C5%BCkowa - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_%C5%9Blimakowa - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw konstrukcji maszyn (dział: przekładnie)
  • Katalogi producentów przekładni (opisy budowy przekładni planetarnych i schematy)
  • Materiały dydaktyczne z mechaniki/napędów dla mechatroników (rysunki i przekroje przekładni)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego