KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2015 (test 2)

PYTANIE NR 28.
Jakim momentem powinien być obciążony silnik o charakterystykach obciążenia przedstawionych na rysunku, aby jego sprawność była największa oraz jaki prąd będzie pobierał ten silnik z sieci?
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyk obciążenia silnika, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Maksymalną sprawność wyznacza się, znajdując wierzchołek (maksimum) krzywej η w funkcji momentu M.
Następnie dla tego samego M odczytuje się z wykresu wartość prądu z krzywej I. Z rysunku maksimum η wypada przy M=1,5 Nm, a odpowiadający prąd to ok. I=0,65 A.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba odczytać z charakterystyk obciążeniowych taki moment M, przy którym silnik ma największą sprawność η, a potem dla tego samego punktu pracy odczytać prąd I.

1) Jak znaleźć moment dla maksymalnej sprawności?
Na wykresie wybierasz krzywą sprawności η(M) (typowo ma kształt "garbu": przy małym obciążeniu sprawność jest niska, potem rośnie, a przy dużym obciążeniu znowu spada). Punkt, w którym ta krzywa osiąga najwyższą wartość, wyznacza moment obciążenia dający maksimum sprawności.

2) Dlaczego sprawność ma maksimum?
Przy małych obciążeniach dominują straty w żelazie i straty mechaniczne, które są w przybliżeniu mało zależne od obciążenia, więc udział strat w mocy jest duży. Gdy obciążenie rośnie, moc użyteczna rośnie szybciej niż te straty, więc η rośnie. Przy dalszym wzroście obciążenia rośnie prąd, a wraz z nim straty w uzwojeniach (miedziane), co powoduje spadek η.

3) Jak odczytać prąd?
Kiedy masz już moment M odpowiadający maksimum η, przechodzisz pionowo do krzywej prądu I(M) i odczytujesz wartość z właściwej skali prądu. To jest prąd pobierany z sieci dla pracy w punkcie maksymalnej sprawności.

Wynik z rysunku: maksimum η wypada przy M=1,5 Nm, a odpowiadający prąd wynosi około I=0,65 A.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • M=3,5 Nm: to okolice dużego obciążenia; sprawność nie jest tam maksymalna (krzywa η jest już po maksimum), więc moment jest nietrafiony.
  • I=0,80 A przy M=1,5 Nm: moment jest poprawny, ale prąd nie odpowiada odczytowi z krzywej I dla tego punktu (typowy błąd pomylenia skali lub krzywej).
  • I=0,95 A przy M=3,5 Nm: jednocześnie wybrano moment poza maksimum η oraz prąd niepasujący do optymalnego punktu pracy.

Na egzaminie kluczowe jest: najpierw szukasz maksimum na krzywej η, a potem odczytujesz inne wielkości (I, cosφ, n) dla tego samego M.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Znajdź krzywą sprawności η i wskaż jej maksimum (najwyższy punkt). Następnie zrzuć pionowo na oś momentu i odczytaj M. To jest moment obciążenia, przy którym silnik pracuje najefektywniej energetycznie.
Sprawność η informuje, jaka część mocy elektrycznej pobranej z sieci zamienia się w moc mechaniczną na wale. Im większa η, tym mniej energii tracisz na straty (ciepło, tarcie, straty w żelazie), a eksploatacja napędu jest tańsza i chłodniejsza.
Przy małym obciążeniu moc użyteczna jest niewielka, a część strat (mechaniczne i w rdzeniu) występuje prawie niezależnie od obciążenia. W efekcie stosunek mocy użytecznej do pobieranej jest niski. Dopiero przy większym M udział strat "stałych" maleje i η rośnie.
Duże obciążenie wymaga większego prądu. Rosną wtedy straty w uzwojeniach (m.in. straty miedziane zależne od prądu), co zwiększa moc tracona na ciepło. W pewnym momencie dodatkowe straty rosną szybciej niż moc użyteczna, dlatego krzywa η po maksimum zaczyna opadać.
Po odczytaniu momentu M z maksimum krzywej η, znajdź na wykresie krzywą prądu I(M). Dla tego samego M wykonaj odczyt z właściwej osi prądu (w amperach). To prąd pobierany przez silnik w punkcie maksymalnej sprawności.
Najczęściej myli się krzywe i skale (np. odczyt prądu ze skali dla cosφ), wybiera się moment maksymalny zamiast momentu dla maksimum η, albo odczytuje się wartość "na oko" bez sprawdzenia, gdzie dokładnie jest wierzchołek krzywej sprawności.
Nie zawsze. W praktyce maksimum η często występuje w pewnym zakresie obciążeń, a niekoniecznie dokładnie przy momencie znamionowym. Dlatego na wykresie trzeba szukać maksimum krzywej η, zamiast zakładać, że punkt znamionowy daje najwyższą sprawność.
Dla typowych silników (np. indukcyjnych) prędkość n zwykle nieznacznie maleje wraz ze wzrostem momentu obciążenia. Na wykresie widać to jako opadającą krzywą n(M). To ważne w mechatronice, bo wpływa na wydajność napędu i dobór przekładni.
cosφ opisuje, jak "efektywnie" prąd jest zamieniany na moc czynną pobieraną z sieci. Przy małym obciążeniu cosφ bywa niski, a przy większym zwykle rośnie. Na wykresie pomaga ocenić wpływ obciążenia na pobór mocy i warunki zasilania.
Ćwicz schemat: (1) zidentyfikuj osie i skale, (2) rozpoznaj krzywe (η, I, cosφ, n), (3) znajdź maksimum η, (4) dla tego M odczytaj pozostałe wielkości. Dodatkowo trenuj odczyt z siatki i porównuj wyniki z odpowiedziami o podobnym M.
info

Około 31% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Maksymalną sprawność wyznacza się, znajdując wierzchołek (maksimum) krzywej η w funkcji momentu M.Następnie dla tego samego M odczytuje się z wykresu wartość prądu z krzywej I."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z maszyn elektrycznych (charakterystyki silników, straty i sprawność)
  • Instrukcje/dane katalogowe producentów silników: wykresy η(M) i I(M) dla konkretnych typów
  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki/napędów elektrycznych dotyczące odczytu i interpretacji wykresów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego