KWALIFIKACJA MOT6 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 17.
Jeśli zmienisz kierunek prądu płynącego przez przewodnik umieszczony w polu magnetycznym, co się stanie z kierunkiem siły działającej na przewodnik?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na przewodnik z prądem w polu magnetycznym działa siła, której zwrot wynika z reguły lewej dłoni (lub zależności wektorowej F ~ I × B).
Gdy odwrócisz kierunek prądu, zmienia się zwrot wektora I, więc zwrot siły również odwraca się na przeciwny.

Pełne wyjaśnienie:

Na przewodnik, przez który płynie prąd, umieszczony w zewnętrznym polu magnetycznym działa siła elektrodynamiczna (opisywana w ujęciu ogólnym prawem Lorentza). Kluczowe jest to, że kierunek tej siły zależy od zwrotów wektorów: kierunku prądu (umownie zgodnego z ruchem ładunków dodatnich) oraz kierunku wektora indukcji magnetycznej pola.

W praktyce do szybkiego wyznaczania zwrotu używa się reguły lewej dłoni: gdy palec wskazujący pokazuje zwrot pola magnetycznego, środkowy zwrot prądu, wówczas kciuk wskazuje zwrot siły działającej na przewodnik. Jeśli zmienisz kierunek prądu na przeciwny, "środkowy palec" obraca się o 180°, a wraz z nim kciuk (siła) także zmienia zwrot na przeciwny. Dlatego poprawna jest odpowiedź: że kierunek siły zmieni się na przeciwny.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Kierunek siły pozostanie bez zmian." – to nieprawda, bo zależność jest wektorowa: odwrócenie prądu zmienia zwrot oddziaływania mechanicznego. Stałe pole magnetyczne nie "utrzymuje" zwrotu siły, jeśli zmienisz zwrot prądu.
  • "Kierunek siły będzie oscylować." – oscylacje mogłyby wystąpić tylko przy specjalnym, zmiennym w czasie zasilaniu lub układzie mechanicznym powodującym drgania, ale sama zmiana kierunku prądu (jednorazowa) powoduje jednoznaczne odwrócenie zwrotu siły.
  • "Kierunek siły będzie losowy." – w idealnym modelu fizycznym kierunek jest deterministyczny: wynika z geometrii pola i zwrotu prądu. "Losowość" nie jest tu właściwą interpretacją.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawia się odwrócenie prądu przy niezmienionym polu, najczęściej oznacza to odwrócenie kierunku siły (i w urządzeniach wykonawczych – odwrócenie kierunku ruchu lub momentu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To siła elektrodynamiczna opisywana prawem Lorentza. Działa na poruszające się ładunki w przewodniku, a w efekcie na cały przewodnik. Jej kierunek zależy od zwrotu prądu i kierunku pola magnetycznego, a nie jest "stały" sam z siebie.
Ustaw lewą dłoń tak, aby palec wskazujący pokazywał zwrot pola magnetycznego, a środkowy zwrot prądu. Wtedy kciuk pokazuje zwrot siły działającej na przewodnik. To szybka metoda do zadań egzaminacyjnych bez obliczeń.
Ponieważ siła zależy wektorowo od prądu i pola (w uproszczeniu F ~ I × B). Jeśli wektor prądu zmieni zwrot o 180°, to wynik iloczynu wektorowego również zmieni zwrot. Pole pozostaje to samo, ale "strona działania" siły się odwraca.
Tak, w sensie kierunku siły: odwrócenie zwrotu pola magnetycznego również odwróci zwrot siły działającej na przewodnik (przy niezmienionym prądzie). W zadaniach warto pamiętać, że zmiana zwrotu dowolnego z dwóch wektorów (I lub B) odwraca zwrot siły.
Najczęstsze to: pomylenie lewej i prawej dłoni, odwrócenie kierunku prądu umownego względem ruchu elektronów oraz nieuwzględnienie, że wektory są prostopadłe. Pomaga narysowanie trzech osi: I, B i F oraz sprawdzenie zwrotów krok po kroku.
Nie w standardowym modelu. Przy tym samym kierunku pola magnetycznego odwrócenie prądu odwraca zwrot siły. Jedynie w przypadku braku pola, braku prądu albo ustawienia równoległego (gdy siła wynosi 0) pytanie o "kierunek" traci sens, ale to inna sytuacja.
W elementach wykonawczych i napędach, gdzie odwraca się biegunowość zasilania, aby zmienić kierunek pracy, np. w silnikach prądu stałego, prostych siłownikach czy układach sterowania ruchem. Zmiana kierunku prądu oznacza zmianę zwrotu oddziaływania elektromagnetycznego.
Jeśli w treści jest mowa o kierunku prądu, pola lub siły, to zadanie dotyczy zwrotów wektorów. Wtedy odpowiedzi typu "bez zmian/losowo" zwykle są pułapką. Wektorowe rozumowanie (reguła dłoni) jest kluczowe.
Tak, ale tylko przy dodatkowych założeniach (np. zasilanie prądem przemiennym, układ rezonansowy, zmienne w czasie pole). W typowym pytaniu o jednorazową zmianę kierunku prądu w stałym polu magnetycznym nie ma podstaw do oscylacji kierunku siły.
Rysuj proste schematy z trzema wektorami: prąd I, pole B i siła F. Zmieniaj po kolei zwrot I lub B i zapisuj, co dzieje się ze zwrotem F. Utrwal też różnicę między ruchem elektronów a prądem umownym, bo to częsta przyczyna pomyłek.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Halliday, Resnick, Walker, "Podstawy fizyki" (Fundamentals of Physics – wydania polskie), tom o elektromagnetyzmie: rozdział o sile działającej na ładunek w polu magnetycznym i na przewodnik z prądem (siła Lorentza / siła elektrodynamiczna) – dokładna numeracja rozdziału zależna od wydania
  • Encyclopaedia Britannica, hasło "Lorentz force" (opis zależności wektorowej i zmiany zwrotu przy zmianie kierunku prędkości/prądu): https://www.britannica.com/science/Lorentz-force (dostęp 2026-02-26)
  • Wikipedia (PL), "Siła Lorentza" (opis kierunku siły zależnego od iloczynu wektorowego): https://pl.wikipedia.org/wiki/Si%C5%82a_Lorentza (dostęp 2026-02-26)

Materiały:

  • Podręcznik fizyki: dział o magnetyzmie i sile działającej na przewodnik z prądem
  • Materiały do elektrotechniki/elektromechaniki: reguła lewej dłoni, siła elektrodynamiczna
  • Zadania treningowe z wyznaczania zwrotu siły dla różnych zwrotów I i B

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego