KWALIFIKACJA GIW6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 12.
Jezioro zaznaczone literą A na zdjęciu satelitarnym powstało w wyniku
Ilustracja przedstawia zdjęcie satelitarne jeziora oznaczonego literą A, które powstało w wyniku działalności prądu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Działalność prądu przybrzeżnego" prowadzi do transportu rumowiska wzdłuż brzegu i budowy form akumulacyjnych (np. mierzei), które mogą odciąć zatokę od otwartego akwenu. W efekcie powstaje jezioro/zbiornik przybrzeżny. Pozostałe opcje dotyczą genezy krasowej lub polodowcowej, a nie procesów strefy brzegowej.

Pełne wyjaśnienie:

Prądy przybrzeżne przemieszczają materiał piaszczysty i żwirowy równolegle do linii brzegowej. Długotrwała akumulacja rumowiska może tworzyć wały i kosy, a następnie mierzeje, które częściowo lub całkowicie odcinają fragment zatoki od morza/jeziora otwartego. Odcięty akwen staje się zbiornikiem przybrzeżnym (często o wydłużonym kształcie, równoległym do brzegu), co odpowiada genezie opisanej jako "działalność prądu przybrzeżnego".

Odpowiedź "zalania wodą obniżeń krasowych" odnosi się do środowiska krasowego (rozpuszczanie skał węglanowych, zapadliska, leje krasowe) i powstawania zbiorników w zagłębieniach pochodzenia chemicznego. Taka geneza nie jest związana z procesami morskimi i zwykle nie tworzy typowego układu równoległego do brzegu z barierą osadową.

Odpowiedź "wytopienia bryły martwego lodu" opisuje jeziora wytopiskowe, powstające po wytopieniu brył lodu pozostawionych w osadach polodowcowych. Mają one często nieregularny zarys i występują w obszarach młodoglacjalnych, niezależnie od strefy brzegowej.

Odpowiedź "zatamowania odpływu przez czoło lądolodu" dotyczy jezior zaporowych (lodowcowych), gdzie bariera lodowa blokuje odpływ wód. To mechanizm typowy dla zasięgów lądolodu i sytuacji, gdy obecna jest aktywna przeszkoda lodowa, a nie dla form akumulacji przybrzeżnej.

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu genezy na zdjęciu satelitarnym szukaj cech diagnostycznych środowiska: w strefie brzegowej kluczowe są bariery osadowe (kosa/mierzeja) i równoległy do brzegu układ form; w obszarach polodowcowych dominują nieregularne oczka, moreny i sandry; w krasie – pola lejów i zagłębienia o charakterystycznym układzie na skałach węglanowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prąd przybrzeżny to ruch wody wzdłuż linii brzegowej, który przenosi piasek i żwir równolegle do brzegu. Skutkiem jest transport rumowiska i jego akumulacja, co sprzyja powstawaniu kos, wałów brzegowych i mierzei oraz przebudowie linii brzegowej.
Jezioro przybrzeżne powstaje, gdy akumulacja osadów transportowanych przez fale i prądy przybrzeżne buduje barierę (np. mierzeję), która odcina zatokę od otwartego akwenu. Odcięta woda tworzy zbiornik, często wydłużony i równoległy do brzegu.
Geneza krasowa wynika z rozpuszczania skał (najczęściej węglanowych) i tworzenia lejów oraz zapadlisk, które mogą zostać wypełnione wodą. To proces chemiczny i lądowy, zwykle bez związku z barierami osadowymi i układem równoległym do linii brzegu typowym dla zbiorników przybrzeżnych.
Martwy lód to odizolowane bryły lodu pozostawione w osadach polodowcowych, które nie są już zasilane przez lądolód. Po ich wytopieniu powstają zagłębienia wypełniające się wodą, czyli jeziora wytopiskowe. Zwykle mają nieregularny kształt i występują na obszarach młodoglacjalnych.
Jezioro zaporowe lodowcowe powstaje wtedy, gdy czoło lądolodu (lub bariera lodowa) blokuje odpływ wód z doliny lub kotliny. Woda gromadzi się za przeszkodą, tworząc zbiornik. To zjawisko wiąże się z obecnością aktywnej bariery lodowej, a nie z procesami morskimi.
Najczęstsze cechy to: wydłużony zbiornik równoległy do brzegu, obecność wąskiej bariery osadowej oddzielającej wodę od morza/otwartego akwenu oraz ślady akumulacji (kosa, mierzeja). Pomaga też obserwacja jednolitej, piaszczystej strefy brzegowej i ciągłości form akumulacyjnych.
Często tak, wstępnie, na podstawie obrazu satelitarnego i morfologii: układ względem brzegu, kształt misy, obecność form polodowcowych lub krasowych w otoczeniu. Jednak do pewnego rozpoznania zwykle potrzebne są dane terenowe (litologia osadów, wiercenia, mapy geologiczne).
Typowe błędy to mylenie jezior przybrzeżnych z polodowcowymi, opieranie się na pojedynczym detalu zamiast analizować cały układ form oraz ignorowanie kontekstu (bliskość morza, mierzeje, wały). Częsta jest też skłonność do wybierania "znanych" odpowiedzi lodowcowych bez weryfikacji cech diagnostycznych.
Ćwicz rozpoznawanie form na zdjęciach satelitarnych i mapach: przybrzeżne (mierzeje, kosy), krasowe (leje, zapadliska), polodowcowe (wytopiska, moreny) i zaporowe. Twórz własne "cechy diagnostyczne" dla każdej genezy i porównuj je z przykładami z atlasów geomorfologicznych.
W kartowaniu i dokumentowaniu osadów czwartorzędowych oraz w planowaniu prac terenowych. Geneza przybrzeżna sugeruje określone typy osadów (piaski, muły, osady lagunowe), możliwe zasolenie i specyfikę warunków hydrogeologicznych. To wpływa na dobór miejsc sondowań i interpretację profili.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 50% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: ""Działalność prądu przybrzeżnego" prowadzi do transportu rumowiska wzdłuż brzegu i budowy form akumulacyjnych (np. mierzei), które mogą odciąć zatokę od otwartego akwenu."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Pr%C4%85d_przybrze%C5%BCny - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Mierzeja - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Jezioro_przybrze%C5%BCne - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z geomorfologii (dział: formy i procesy strefy brzegowej oraz formy polodowcowe)
  • Atlas form rzeźby i zdjęć lotniczych/satelitarnych do interpretacji geomorfologicznej
  • Słowniki i glosariusze geologiczne/geomorfologiczne (hasła: prąd przybrzeżny, mierzeja, laguna, wytopisko, kras)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego