W rachunkowości rozróżnia się kilka etapów sprawdzania dowodów księgowych, bo każdy etap wychwytuje inny typ nieprawidłowości.
Kontrola merytoryczna odpowiada na pytanie, czy dokument opisuje rzeczywisty przebieg operacji gospodarczej i czy jest ona zasadna. W praktyce oznacza to m.in. weryfikację, czy dostawa/usługa faktycznie została zrealizowana, czy ilości i ceny są zgodne z ustaleniami (np. umową lub zamówieniem) oraz czy wydatek ma uzasadnienie gospodarcze.
Dlatego poprawna jest odpowiedź: "dowód odzwierciedla rzeczywisty przebieg operacji gospodarczej."
Pozostałe odpowiedzi opisują inne rodzaje kontroli:
- "dowód został wystawiony zgodnie z przepisami prawa." – to typowe dla kontroli formalnej, czyli sprawdzenia, czy dokument ma wymaganą formę i spełnia warunki formalne (np. kompletność danych, wymagane oznaczenia).
- "dowód nie zawiera błędnych obliczeń." – to element kontroli rachunkowej, która skupia się na poprawności arytmetycznej (sumy, stawki, wyliczenia).
- "w dowodzie widnieje data wystawienia, NIP i REGON jednostki gospodarczej." – to również kontrola formalna, bo dotyczy obecności danych identyfikacyjnych i elementów dokumentu.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedzi pojawiają się "NIP/REGON", "data", "elementy dokumentu" – najczęściej chodzi o formalną stronę dowodu. Gdy pojawiają się "obliczenia", "suma", "rachunki" – zwykle jest to kontrola rachunkowa. Gdy mowa o "czy zdarzenie było naprawdę" i "czy ma sens gospodarczy" – jest to kontrola merytoryczna.
