KWALIFIKACJA MEC8 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 26.
Korzystając z dokumentacji, dobierz wymiary przekroju poprzecznego wpustu pryzmatycznego dla wałka ϕ38.
Ilustracja przedstawia tabelę z wymiarami wpustów pryzmatycznych oraz schematyczny rysunek techniczny wpustu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór wymiarów wpustu pryzmatycznego wykonuje się z tabel/norm, gdzie dla danej średnicy wałka przypisany jest typowy przekrój b × h.
Dla wałka Ø38 mm z takiej dokumentacji dobiera się wpust o przekroju 10 × 8. Pozostałe propozycje odpowiadają innym zakresom średnic lub innym typoszeregom.

Pełne wyjaśnienie:

W połączeniach wpustowych (wał–piasta) podstawowy dobór wykonuje się na podstawie średnicy wałka. Z dokumentacji (tabela/norma elementów znormalizowanych) odczytuje się zalecany przekrój poprzeczny wpustu, czyli parę wymiarów b × h (szerokość × wysokość). Dopiero później, zależnie od długości piasty i przenoszonego momentu, dobiera się długość wpustu oraz sprawdza warunki wytrzymałościowe.

Dla wałka o średnicy Ø38 mm dokumentacja doboru wpustów przypisuje przekrój 10 × 8. To jest odpowiedź zgodna z typowym typoszeregiem stosowanym w praktyce konstrukcyjno-montażowej.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 8 × 7 – to przekrój przewidziany dla mniejszych średnic wałków; zastosowanie go dla Ø38 mm oznaczałoby zbyt mały przekrój i inne wymagane wymiary rowków.
  • 12 × 8 – to inny przekrój, spotykany dla większych średnic niż Ø38 mm lub w innym przedziale doboru; wybór tej opcji zwykle wynika z mylenia zakresów w tabeli.
  • 18 × 11 – to przekrój dla znacznie większych wałów; byłby nieadekwatny, a wykonanie rowków wymagałoby innych narzędzi i mogłoby osłabić wał w sposób nieuzasadniony.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze upewnij się, że odczytujesz b × h z wiersza odpowiadającego średnicy d (tu: 38 mm), a nie z sąsiedniego zakresu. Najczęstszy błąd to "przesunięcie o jeden wiersz" w tabeli lub pomylenie szerokości z wysokością.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dobór wykonuje się z tabeli/normy: dla danej średnicy wałka odczytujesz zalecany przekrój b × h wpustu. To jest etap "doboru znormalizowanego". Dopiero później dobiera się długość wpustu i w razie potrzeby wykonuje sprawdzenia obliczeniowe.
Zapis 10 × 8 oznacza wymiary przekroju poprzecznego wpustu: b (szerokość) = 10 mm oraz h (wysokość) = 8 mm. To nie jest długość wpustu ani średnica wałka, tylko wymiary samego elementu wpustowego.
Wymiary wpustów są najczęściej znormalizowane i dobierane z typoszeregu. To oznacza, że dla danej średnicy wałka wybiera się gotową, standardową parę b × h z tabeli. Obliczenia pojawiają się dopiero przy doborze długości i sprawdzeniu nośności połączenia.
Najczęstsze pomyłki to: odczyt z niewłaściwego zakresu średnic (przesunięcie wiersza), mylenie b z h, a także wybór przekroju "na pamięć" bez sprawdzenia. Błąd daje zwykle wpust zbyt mały (dla mniejszej średnicy) albo zbyt duży (dla większej).
W typowych typoszeregach dobór jest przypisany do zakresów średnic i dla Ø38 mm wskazywany jest określony przekrój. Wybór 12 × 8 zwykle odpowiada innemu przedziałowi średnic. W praktyce należy kierować się tabelą/normą używaną w dokumentacji konstrukcyjnej danego zakładu.
Wymiary wpustu to b × h samego elementu. Rowek wpustowy w wale i w piaście ma własne wymiary (m.in. głębokości) dobrane do tego wpustu. Jeśli w zadaniu jest mowa o "przekroju poprzecznym wpustu", chodzi o b × h, a nie o głębokość rowka.
Przekrój b × h zwykle dobiera się z tabeli według średnicy wałka. Długość dobiera się, gdy projektujesz lub weryfikujesz połączenie pod konkretny moment i długość piasty. W zadaniach "na dokumentację" często sprawdza się tylko b × h.
Zbyt duży wpust oznacza większy rowek, który może nadmiernie osłabić wał i piastę oraz wymaga innych narzędzi i technologii wykonania. Może też powodować problemy z dopasowaniem części, bo standardowe piasty i wały są wykonywane pod konkretne, znormalizowane rowki.
W zależności od warsztatu i materiału stosuje się m.in. frezowanie rowka, dłutowanie, przeciąganie (szczególnie w piaście) lub specjalne narzędzia do rowków. Dobór narzędzia zależy od szerokości b, głębokości rowka i wymagań dokładności oraz od serii produkcyjnej.
Ćwicz szybkie korzystanie z tabel elementów znormalizowanych: dobór b × h do średnicy wałka oraz rozpoznawanie, że w zadaniu chodzi o przekrój, a nie długość. Warto też powtórzyć nazwy elementów połączeń wał–piasta i typowe zastosowania w przekładniach i sprzęgłach.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Pozostałe propozycje odpowiadają innym zakresom średnic lub innym typoszeregom."

Źródła:

  • DIN 6885-1: Parallel keys and keyways — Part 1 (tabele doboru b×h do średnicy wałka), wydanie aktualne (wymaga dostępu do dokumentu normy)
  • ISO 773:2001 (Parallel keys and keyways) — zestawienie wymiarów wpustów pryzmatycznych (wymaga dostępu do dokumentu normy)
  • Machinery's Handbook (Industrial Press), rozdział: Keys and Keyways (tabele wymiarów wpustów równoległych), wydanie zależne od posiadanego egzemplarza

Materiały:

  • Tablice elementów znormalizowanych dla połączeń wpustowych (podręczniki konstrukcji maszyn)
  • Instrukcje technologiczne wykonania rowków wpustowych (materiały szkolne/CKZ)
  • Katalogi producentów elementów znormalizowanych (wpusty, rowki, tolerancje)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego