Kosztorys zamienny jest dokumentem kosztorysowym przygotowywanym wtedy, gdy w trakcie realizacji robót konieczne jest zastąpienie (zmiana) przyjętych wcześniej podstaw do wyceny i rozliczenia robót. Typowym powodem jest sytuacja, w której zmienia się sposób ujęcia robót w przedmiarze lub wprowadza się inne jednostki przedmiarowe, przez co pierwotna forma kalkulacji nie odpowiada temu, co ma być realnie wykonane i rozliczone.
Odpowiedź "wykonawcę, gdy zmieniono projektowane jednostki przedmiarowe" jest trafna, ponieważ to wykonawca w praktyce przygotowuje dokument rozliczeniowy pokazujący, jak zmiany wpływają na kalkulację (nakłady, ilości, pozycje) i przedstawia go do akceptacji/uzgodnienia. Kluczowe jest tu powiązanie: zmiana jednostek lub sposobu przedmiarowania → konieczność kosztorysu zamiennego.
- "wykonawcę, gdy stwierdzono błędy w kosztorysie ofertowym" bywa mylące: błąd w ofercie nie oznacza automatycznie sporządzenia kosztorysu zamiennego. W zależności od sytuacji stosuje się wyjaśnienia, korekty lub procedury kontraktowe, ale sam fakt błędu nie definiuje dokumentu jako "zamiennego".
- "inwestora, gdy ograniczono ilość robót" odwraca typową rolę stron. Ograniczenie zakresu może skutkować zmianą wartości robót, lecz nie przesądza, że to inwestor sporządza kosztorys zamienny; częściej następuje uzgodnienie rozliczenia na podstawie danych z budowy i dokumentów wykonawcy.
- "inwestora, gdy w czasie wykonywania robót wprowadzono zmiany" jest zbyt ogólne i sugeruje, że każda zmiana oznacza dokument po stronie inwestora. W praktyce istotne jest, jakiego typu zmiana zaszła i jak ma być rozliczona; kosztorys zamienny wiąże się z przeliczeniem/zmianą podstaw kosztorysowania, co przygotowuje wykonawca do rozliczeń.
Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o kosztorysy szukaj słów-kluczy. Gdy pojawia się przedmiar/jednostki i ich zmiana, zwykle chodzi o dokument aktualizujący kalkulację dla robót realizowanych inaczej niż pierwotnie przyjęto.
