Suma bilansowa (łączne aktywa oraz łączne pasywa) zwiększa się wtedy, gdy dana operacja powoduje przyrost wartości po obu stronach bilansu, czyli jednoczesny wzrost aktywów i pasywów. Jeżeli operacja wywołuje tylko przesunięcia w ramach aktywów albo w ramach pasywów, wówczas suma bilansowa co do zasady się nie zmienia.
Operacja "Zakupiono i przyjęto do używania środek trwały, za który zapłata nastąpi w terminie późniejszym" powoduje powstanie nowego składnika majątku w aktywach (środek trwały) oraz równoczesne powstanie źródła finansowania w pasywach (zobowiązanie wobec dostawcy). W efekcie bilans "wydłuża się", a suma bilansowa rośnie.
Pozostałe propozycje nie zwiększają sumy bilansowej:
- "Zaciągnięto kredyt bankowy na spłatę zobowiązań wobec pracowników" – w typowym ujęciu kredyt zwiększa zobowiązania wobec banku, ale jednocześnie służy do spłaty innego zobowiązania (wobec pracowników). To może oznaczać głównie zmianę struktury pasywów (zamiana rodzaju zobowiązania), a nie wzrost sumy bilansowej.
- "Wypłacono z kasy pracownikowi zaliczkę na zakup materiałów" – następuje przesunięcie w aktywach: zmniejsza się gotówka w kasie, a pojawia się należność/rozrachunek z pracownikiem z tytułu zaliczki. Suma aktywów pozostaje taka sama.
- "Zwrócono do dostawcy przed zapłatą część zakupionych materiałów…" – zmniejszają się aktywa (zapasy materiałów) i jednocześnie zmniejszają się pasywa (zobowiązanie wobec dostawcy), czyli suma bilansowa spada, a nie rośnie.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy operacja tworzy nowy składnik aktywów lub pasywów (wzrost), czy tylko zamienia jedną pozycję na inną (przesunięcie). To najszybsza droga do oceny wpływu na sumę bilansową.
