KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 6.
Którą wartość rezystancji przedstawionego na schemacie dwójnika powinien mieć rezystor R2, jeżeli R1 = 10 Ω, a Uwy ma być trzy razy mniejsze od Uwe?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla kwalifikacji zawodowej technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
To klasyczny dzielnik napięcia na dwóch rezystorach połączonych szeregowo.
Jeśli napięcie wyjściowe ma być równe Uwe/3 i jest odkładane na R2, to zachodzi zależność: Uwy = Uwe · R2/(R1+R2). Po podstawieniu R1 = 10 Ω i Uwy/Uwe = 1/3 otrzymuje się R2 = 5 Ω.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodach rezystancyjnych z dwoma rezystorami połączonymi szeregowo napięcie wejściowe dzieli się proporcjonalnie do wartości rezystancji. Taki układ nazywa się dzielnikiem napięcia.

Jeżeli napięcie wyjściowe Uwy jest mierzone na rezystorze R2, to obowiązuje wzór:

Uwy = Uwe · R2/(R1 + R2)

Warunek z treści: "Uwy ma być trzy razy mniejsze od Uwe" interpretujemy jako:

Uwy = Uwe/3, czyli Uwy/Uwe = 1/3.

Podstawiamy do wzoru dzielnika:

R2/(R1 + R2) = 1/3

Podstawiamy R1 = 10 Ω:

R2/(10 + R2) = 1/3

Rozwiązujemy równanie:

  • 3·R2 = 10 + R2
  • 2·R2 = 10
  • R2 = 5 Ω

Dlatego odpowiedź "5 Ω" spełnia warunek trzykrotnego zmniejszenia napięcia.

Pozostałe propozycje są błędne, bo dają inny stosunek Uwy/Uwe:
"3,3 Ω" da napięcie mniejsze niż 1/3 (bo R2 jest zbyt mały względem 10 Ω), "10 Ω" da połowę napięcia (1/2), a "30 Ω" da około 3/4 napięcia (bo R2 dominuje w sumie rezystancji). W praktyce na egzaminie warto zawsze zapisać stosunek Uwy/Uwe i dopiero potem przekształcać równanie — ogranicza to pomyłki rachunkowe i interpretacyjne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dzielnik napięcia to układ (zwykle dwóch rezystorów w szeregu), który "dzieli" napięcie wejściowe na mniejsze napięcie wyjściowe. Wartość Uwy zależy od proporcji rezystancji: im większy rezystor, na którym mierzysz Uwy, tym większa część Uwe się na nim odkłada.
Gdy R1 i R2 są połączone szeregowo, a Uwy mierzysz na R2, stosuje się wzór: Uwy = Uwe · R2/(R1+R2). Jeśli Uwy jest na R1, analogicznie: Uwy = Uwe · R1/(R1+R2). Najpierw ustal, na którym rezystorze jest wyjście.
W połączeniu szeregowym ten sam prąd płynie przez oba rezystory, a rezystancja zastępcza wynosi R1+R2. Prąd w obwodzie to I = Uwe/(R1+R2). Napięcie na wybranym rezystorze liczy się z U = I·R, stąd w wzorze pojawia się suma.
W zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych zwykle oznacza to, że Uwy = Uwe/3 (czyli Uwy stanowi 1/3 wartości Uwe). Warto uważać na potoczne sformułowania i od razu zapisać je jako ułamek: Uwy/Uwe = 1/3.
Najczęściej myli się miejsce pomiaru Uwy (czy jest na R1 czy na R2), a także błędnie przekształca równanie z ułamkiem. Pomyłki wynikają też z "zgadywania" na podstawie liczb z odpowiedzi zamiast z zapisania relacji Uwy/Uwe i rozwiązania prostego równania.
Dla czysto rezystancyjnego dzielnika (tylko rezystory) zależność proporcji napięć jest taka sama dla DC i dla AC. Różnice pojawiają się, gdy zamiast rezystorów są elementy reakcyjne (kondensator, cewka) albo gdy obciążenie wyjścia zmienia skutecznie wartość rezystancji.
Jeśli do wyjścia dołączysz obciążenie (np. wejście układu) o porównywalnej rezystancji, to obciążenie łączy się równolegle z rezystorem, na którym mierzysz Uwy. Zmienia to "efektywną" rezystancję i w praktyce Uwy będzie inne niż z idealnego wzoru bez obciążenia.
Gdy trzeba dopasować poziom napięcia sygnału do wejścia innego układu, np. podać na wejście pomiarowe mniejszą wartość niż na wyjściu czujnika. Wtedy znasz Uwe i wymagane Uwy, dobierasz stosunek R1 do R2 i dopiero później wybierasz najbliższe wartości z szeregu rezystorów.
W dzielniku szeregowym, jeśli Uwy na R2 ma być małe (np. 1/3 Uwe), to R2 musi być mniejszy niż R1, ale nie skrajnie mały. Dla 1/2 Uwe byłoby R2=R1. Dla 1/3 Uwe R2 powinien wyjść około połowy R1 — to dobry test rozsądku.
Tak, jeśli znasz R1 i wymaganą proporcję Uwy/Uwe, powstaje jedno równanie z jedną niewiadomą R2. Warunkiem jest jasne określenie, na którym elemencie mierzysz Uwy. Wtedy wystarczy podstawienie do wzoru dzielnika i proste przekształcenie.
info

Około 49% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że to klasyczny dzielnik napięcia na dwóch rezystorach połączonych szeregowo.Jeśli napięcie wyjściowe ma być równe Uwe/3 i jest odkładane na R2, to zachodzi zależność: Uwy = Uwe · R2/(R1+R2).

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Voltage divider — https://en.wikipedia.org/wiki/Voltage_divider (dostęp: 2026-03-02)
  • All About Circuits: Voltage Dividers — https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-6/voltage-divider/ (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręcznik podstaw elektrotechniki/elektroniki: dział o obwodach rezystancyjnych
  • Zadania rachunkowe z dzielnika napięcia (połączenia szeregowe i równoległe)
  • Notatki z przekształceń algebraicznych ułamków w kontekście równań obwodowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego