W ocenie wizualnej postaci leku kluczowe jest rozróżnienie, czy obserwowane zjawisko jest wadą jakościową, czy typową cechą układu niejednorodnego.
Roztwór jest układem jednofazowym (homogenicznym): substancja czynna ma być całkowicie rozpuszczona, a produkt powinien być przejrzysty i pozbawiony widocznych cząstek. Dlatego odpowiedź "Roztwór z widocznym zmętnieniem." wskazuje na sytuację, w której produkt nie spełnia podstawowego wymagania dla roztworu. Zmętnienie może wynikać m.in. z wytrącenia składnika, niezgodności, degradacji lub zanieczyszczenia. Taki lek, mimo aktualnej daty ważności, nie powinien być stosowany.
Pozostałe odpowiedzi opisują zjawiska, które mogą być fizycznie oczekiwane dla układów wielofazowych:
- "Emulsja z widocznym śmietankowaniem." – emulsja jest układem dwufazowym, a śmietankowanie to rozwarstwienie wynikające z różnicy gęstości. Zwykle po wstrząśnięciu układ ponownie staje się jednorodny, więc samo śmietankowanie nie przesądza o nieprzydatności.
- "Zawiesina z wydzielonym osadem w butelce." – w zawiesinach sedymentacja (osad) jest zjawiskiem typowym. Ocenia się, czy po wstrząśnięciu zawiesina daje się ponownie równomiernie rozproszyć; sam osad nie musi oznaczać zepsucia.
- "Mieszanka z widocznym zmętnieniem." – "mieszanka" to pojęcie ogólne dla układów niejednorodnych, w których zmętnienie może być cechą naturalną. Bez dodatkowych informacji (np. że ma być klarowna) nie jest to tak jednoznaczny sygnał wady jak w przypadku roztworu.
W praktyce aptecznej kontrola organoleptyczna przed wydaniem lub zastosowaniem ma wychwycić właśnie takie nieprawidłowości, które mogą świadczyć o utracie jakości mimo zachowanego terminu ważności.
