KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 12.
Która z wymienionych korekt wprowadzonych do programu przedstawionego na rysunku zagwarantuje dłuższy czas trwania stanu logicznej 1 na wyjściu Q0.1?
Ilustracja przedstawia schemat drabinkowy (LAD) używany w programowaniu sterowników PLC, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
%Q0.1 jest załączone tylko w oknie czasowym, gdy %T1.Q=1 (T1 zakończył opóźnienie), a jednocześnie %T2.Q=0, więc styk NC od %T2.Q nadal przewodzi podczas odliczania T2. Długość tego okna równa się czasowi PT timera T2, dlatego zwiększenie PT w T2 wydłuża stan logicznej 1 na %Q0.1.

Pełne wyjaśnienie:

W programie LAD zastosowano dwa timery TON połączone sekwencyjnie. Timer TON działa tak, że po pojawieniu się stanu wysokiego na wejściu IN zaczyna odliczanie nastawy PT, a wyjście Q przechodzi na 1 dopiero po upływie PT. Dopóki IN pozostaje w stanie wysokim, Q pozostaje w stanie 1.

W tej logice T1 pełni rolę "opóźnienia startu" sekwencji: najpierw musi minąć PT timera T1, aby %T1.Q stało się równe 1. Dopiero wtedy uruchamiany jest T2 (jego IN zależy od %T1.Q), więc T2 zaczyna odliczać swój czas PT.

Wyjście %Q0.1 jest sterowane warunkiem zawierającym jednocześnie:

  • styk NO od %T1.Q (przewodzi, gdy %T1.Q=1),
  • styk NC od %T2.Q (przewodzi, gdy %T2.Q=0).

To oznacza, że %Q0.1 zostaje ustawione na 1 po zakończeniu T1, ale tylko na czas, kiedy T2 jeszcze nie zakończył odliczania (bo wtedy %T2.Q pozostaje 0 i styk NC jest "zamknięty" elektrycznie). Gdy T2 dojdzie do końca, %T2.Q przejdzie na 1, styk NC przestanie przewodzić i %Q0.1 zgaśnie.

Z tego wynika kluczowa zależność: czas trwania stanu 1 na %Q0.1 jest wprost równy czasowi odliczania timera T2, czyli jego PT. Zwiększenie PT w T2 wydłuża okres, w którym %T2.Q pozostaje 0, a więc wydłuża czas przewodzenia styku NC i utrzymywania %Q0.1 w stanie 1.

Pozostałe modyfikacje nie spełniają celu:

  • Zmniejszenie PT T2 skraca odliczanie T2, więc %T2.Q szybciej przejdzie na 1 i %Q0.1 będzie krócej w stanie 1.
  • Zwiększenie lub zmniejszenie PT T1 zmienia głównie moment, w którym sekwencja "w ogóle ruszy" (kiedy %T1.Q stanie się 1). Nie wydłuża to okna, w którym %T2.Q=0, więc nie wydłuża czasu świecenia %Q0.1.

W praktyce to typowy układ: pierwszy timer ustala zwłokę, a drugi – czas trwania aktywacji. Na egzaminie warto zawsze analizować szczebel wyjściowy i odpowiedzieć sobie, od którego sygnału zależy zgaszenie wyjścia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
PT to nastawiony czas opóźnienia (preset time). Gdy wejście IN timera TON przejdzie na 1, timer odlicza PT, a dopiero po jego upływie ustawia wyjście Q na 1. Zmiana PT wpływa na to, jak długo trwa odliczanie przed zadziałaniem Q.
TON to timer opóźnionego załączenia. Po podaniu 1 na IN rozpoczyna zliczanie czasu; gdy upłynie PT, wyjście Q zmienia się na 1. Jeśli IN spadnie do 0, timer zwykle resetuje odliczanie, a Q wraca do 0 (zależnie od implementacji).
Wyjście %Q0.1 jest aktywne, gdy %T1.Q=1 i jednocześnie %T2.Q=0 (styk NC od %T2.Q przewodzi). Zwiększając PT T2, wydłużasz okres, w którym T2 jeszcze odlicza, czyli %T2.Q pozostaje 0. To bezpośrednio wydłuża czas, gdy %Q0.1 ma stan 1.
Zmiana PT timera T1 przesuwa w czasie moment startu kolejnych działań, bo %T1.Q stanie się 1 wcześniej lub później. Nie musi to jednak zmieniać długości impulsu/okna na wyjściu, jeśli czas trwania stanu wyjściowego jest zależny od innego timera (np. T2).
Trzeba przeanalizować szczebel, w którym jest cewka wyjściowa (np. %Q0.1) i sprawdzić, od jakiego warunku zależy wyłączenie tego wyjścia. Jeśli w szeregu jest styk NC od %T2.Q, to wyjście gaśnie, gdy %T2.Q przejdzie na 1, więc "czas trwania" wiąże się z PT timera T2.
Styk NC (normalnie zamknięty) przewodzi, gdy jego sygnał sterujący ma wartość 0. Jeżeli jest to %T2.Q, to podczas odliczania TON (zanim timer "zakończy") %T2.Q zwykle wynosi 0, więc NC jest przewodzący. Gdy %T2.Q=1, styk NC się "otwiera".
Typowo nie: w TON wyjście Q staje się 1 dopiero po upłynięciu PT. Podczas odliczania (gdy jeszcze nie minął PT) Q pozostaje 0. To ważne, bo w logice często wykorzystuje się ten stan (np. styk NC od Q), aby uzyskać okno czasowe.
Najczęściej myli się timer opóźniający start z timerem wyznaczającym czas trwania pracy, oraz błędnie interpretuje się styki NC (zakładając, że "NC = zawsze 0"). Pomaga metoda: najpierw opisz warunek w szczeblu wyjścia, potem ustal, kiedy każdy sygnał (%T1.Q, %T2.Q) jest 0/1.
Gdy chcesz uzyskać sekwencję typu: odczekaj (zwłoka) i dopiero potem uruchom na określony czas. Przykłady to opóźnione uruchomienie wentylatora, czasowe podanie sygnału na zawór, albo cykl testowy: start po zwłoce i praca przez zadany okres.
Spójrz na szczebel z cewką %Q0.1 i ustal, który timer "odcina" ten sygnał. Jeśli w warunku jest %T2.Q na styku NC, to %Q0.1 będzie aktywne dopóki %T2.Q=0, czyli przez czas odliczania T2. Wtedy szukana zmiana PT dotyczy T2.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "%Q0.1 jest załączone tylko w oknie czasowym, gdy %T1.Q=1 (T1 zakończył opóźnienie), a jednocześnie %T2.Q=0, więc styk NC od %T2.Q nadal przewodzi podczas odliczania T2."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (opis języków PLC, w tym LD/LAD oraz podstawowych bloków, m.in. timerów)
  • Siemens Industry Online Support: "IEC timers (TON, TOF, TP) – description and parameters" https://support.industry.siemens.com/ (dokumentacja opisowa timerów IEC w TIA Portal) - dostęp 2026-03-01
  • CODESYS Online Help / Documentation: "TON (On-delay timer)" https://help.codesys.com/ - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Norma IEC 61131-3 (opis języków PLC i elementów czasowych)
  • Dokumentacja producenta PLC dla bloków czasowych TON/TOF/TP
  • Kursy i ćwiczenia z czytania schematów LAD (analiza szczebli, NO/NC, timery)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego