KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 36.
Którą z wymienionych stref niebezpiecznych prasy mechanicznej wskazano strzałką na rysunku?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek prasy mechanicznej, używanej w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Strefa narzędziowa to obszar bezpośredniego działania narzędzia roboczego prasy (np. stempla i matrycy), w którym występuje największe ryzyko zmiażdżenia/ścięcia. Jeśli strzałka na rysunku wskazuje miejsce pracy narzędzia, właściwa jest odpowiedź "Strefę narzędziową".

Pełne wyjaśnienie:

W prasach mechanicznych wyróżnia się różne strefy niebezpieczne, ponieważ źródła zagrożeń są związane z innymi elementami maszyny i innym rodzajem ruchu/energii. Prawidłowe nazwanie strefy ma znaczenie praktyczne: od tego zależy dobór zabezpieczeń (osłony, urządzenia ochronne, procedury przezbrojenia) oraz sposób szkolenia operatora.

"Strefa narzędziowa" odnosi się do miejsca, w którym narzędzie robocze wykonuje pracę: obszaru współpracy elementów roboczych (np. stempel–matryca) oraz bezpośredniej przestrzeni, do której operator mógłby włożyć dłoń podczas cyklu. To właśnie tam typowo występują zagrożenia o najwyższej ciężkości skutków (zmiażdżenie, amputacja), dlatego jest to kluczowa strefa przy analizie ryzyka.

Odpowiedź "Strefę obsługi prasy." bywa wybierana błędnie, gdy ktoś utożsamia niebezpieczeństwo wyłącznie z miejscem przebywania operatora. Strefa obsługi dotyczy raczej przestrzeni wykonywania czynności eksploatacyjnych, ale nie musi pokrywać się z bezpośrednim obszarem działania narzędzia.

Odpowiedź "Strefę oddziaływania elementów napędu." opisuje obszary związane z mechanizmami przeniesienia napędu (ruchome części napędu), gdzie typowe są zagrożenia pochwycenia lub uderzenia. Jest to inna lokalizacja niż miejsce pracy narzędzia.

Odpowiedź "Strefę oddziaływania elementów sterowania." jest nieadekwatna, ponieważ elementy sterowania (np. przyciski, pulpit) same w sobie nie tworzą strefy roboczej narzędzia; ryzyko wiąże się tam raczej z błędami uruchomienia lub dostępnością sterowania, a nie z bezpośrednim zgniotem w narzędziu.

Na egzaminie warto ćwiczyć: najpierw rozpoznać, czy strzałka wskazuje narzędzie, napęd, czy panel sterowania, a dopiero potem dopasować nazwę strefy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Strefa narzędziowa to obszar bezpośredniego działania elementów roboczych prasy (narzędzia), gdzie realizowany jest proces kształtowania/cięcia. To miejsce o najwyższym ryzyku urazów (np. zmiażdżenia), dlatego zwykle wymaga najsilniejszych zabezpieczeń.
Ponieważ w tej strefie występuje ruch roboczy o dużej energii i małych prześwitach, a kontakt człowieka z narzędziem może skutkować ciężkimi urazami. W praktyce to tam najczęściej projektuje się osłony i urządzenia ochronne ograniczające dostęp.
Strefa obsługi dotyczy miejsca, w którym operator wykonuje czynności (podawanie/odbiór detalu, ustawienia). Strefa narzędziowa jest ściśle związana z punktem pracy narzędzia (np. stempel–matryca). Na rysunku szukaj elementów roboczych, a nie pozycji operatora.
To obszary, w których zagrożenia wynikają z ruchomych części napędu i przeniesienia energii (np. mechanizmy, elementy wirujące, przekładnie). Typowe ryzyka to pochwycenie, wciągnięcie, uderzenie lub kontakt z ruchomymi częściami poza narzędziem roboczym.
Same elementy sterowania zwykle nie są "strefą narzędziową", ale mogą wiązać się z ryzykiem pośrednim (np. niezamierzone uruchomienie, błędne sterowanie, dostępność przycisku awaryjnego). W podziale stref chodzi jednak o obszary oddziaływania ruchu i energii maszyny.
Stosuje się m.in. osłony stałe lub ruchome z blokadą, kurtyny świetlne, oburęczne sterowanie, urządzenia podające/odbierające ograniczające dostęp do narzędzia oraz procedury bezpiecznego przezbrojenia. Dobór zależy od technologii i oceny ryzyka.
Ryzyko rośnie szczególnie podczas ręcznego podawania materiału, usuwania zacięć, czyszczenia i przezbrojenia, czyli gdy operator ma tendencję do zbliżania rąk do narzędzia. Wtedy kluczowe są procedury LOTO/bezpiecznego zatrzymania oraz właściwe osłony.
Najczęstsze są pomyłki nazewnictwa (obsługa vs narzędzie), skupienie się na miejscu operatora zamiast na źródle zagrożenia oraz nieuwzględnianie, że napęd i narzędzie to różne obszary. Pomaga zasada: najpierw identyfikuj element maszyny, potem nazwij strefę.
Podział pozwala dobrać adekwatne środki ochronne do rodzaju zagrożenia i miejsca jego występowania. Inne zabezpieczenia stosuje się przy narzędziu (zgniecenie), inne przy napędzie (pochwycenie), a inne w obszarze obsługi (organizacja pracy, ergonomia).
Ćwicz rozpoznawanie podstawowych elementów maszyn (narzędzie, napęd, sterowanie) na schematach oraz kojarzenie ich z typowymi zagrożeniami. Pomaga też przerabianie przykładowych ocen ryzyka i zdjęć stanowisk, gdzie zaznaczono strefy dostępu i osłony.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Strefa narzędziowa to obszar bezpośredniego działania narzędzia roboczego prasy (np. stempla i matrycy), w którym występuje największe ryzyko zmiażdżenia/ścięcia."

Źródła:

  • PN-EN ISO 12100:2012, Bezpieczeństwo maszyn — Ogólne zasady projektowania — Ocena ryzyka i zmniejszanie ryzyka
  • PN-EN ISO 13857:2020, Bezpieczeństwo maszyn — Odległości bezpieczeństwa zapobiegające sięganiu do stref niebezpiecznych kończynami górnymi i dolnymi
  • Dyrektywa 2006/42/WE (Machinery Directive), wymagania zasadnicze dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia dla maszyn

Materiały:

  • Instrukcje obsługi i dokumentacja producentów pras mechanicznych (rozdziały o strefach niebezpiecznych i zabezpieczeniach)
  • Materiały szkoleniowe z bezpieczeństwa maszyn (identyfikacja zagrożeń i środki ochronne)
  • Normy z obszaru bezpieczeństwa maszyn (terminologia, projektowanie bezpieczne, odległości bezpieczeństwa)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego