KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 30.
Którą zmianę należy wprowadzić w programie przedstawionym na rysunku, aby po wciśnięciu przycisku normalnie otwartego S1 wyjście Q timera zostało aktywowane i dezaktywowane 20 sekund po zwolnieniu przycisku S1?
Ilustracja przedstawia fragment schematu elektrycznego, który jest prawdopodobnie częścią programu sterującego w systemie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W timerze TOF wyjście Q włącza się natychmiast po podaniu sygnału na IN i wyłącza się dopiero po upływie czasu PT od zaniku IN. Przy podstawie 100 ms nastawa PT=20 daje 2 s, więc aby uzyskać 20 s po zwolnieniu S1, należy ustawić PT=200. ET jest tylko wynikiem (czas upływający).

Pełne wyjaśnienie:

Wymaganie z zadania brzmi: po wciśnięciu przycisku S1 (styk NO) wyjście Q ma się uaktywnić, a po zwolnieniu S1 ma pozostać aktywne jeszcze przez 20 s i dopiero potem się wyłączyć. Taki sposób działania odpowiada blokowi TOF (Timer Off-Delay), czyli opóźnieniu wyłączenia.

Jak działa TOF?

  • Gdy wejście IN=1, wyjście Q staje się aktywne natychmiast.
  • Gdy wejście IN przejdzie na 0 (zwolnienie przycisku), TOF nie wyłącza Q od razu, tylko podtrzymuje Q przez czas PT.
  • Po upływie PT od zaniku IN wyjście Q przechodzi w 0.

Na rysunku podstawa czasu timera wynosi 100 ms. Oznacza to, że parametr PT jest liczbą jednostek po 100 ms. Dlatego:

  • PT=20 oznacza 20×100 ms = 2000 ms = 2 s (za krótko).
  • Aby uzyskać 20 s, trzeba mieć 20 s ÷ 0,1 s = 200 jednostek, czyli PT=200.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • Zmiana typu na TON powoduje opóźnione włączenie (Q pojawia się dopiero po czasie PT od IN=1). To nie spełnia warunku "dezaktywowane 20 s po zwolnieniu", bo dotyczy innego zbocza (narastającego).
  • Wpisy z TON i PT=20 lub PT=200 zmieniają logikę działania na inną funkcję czasową, więc nawet przy poprawnej liczbie 200 realizują inny efekt (opóźnienie startu, a nie opóźnienie wyłączenia).
  • ET (Elapsed Time) to czas upływający – parametr wyjściowy do obserwacji/diagnostyki, typowo tylko do odczytu. Przypisywanie ET do innej zmiennej nie ustawia czasu opóźnienia, a jedynie zmienia miejsce zapisu wartości pomiarowej.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "jeszcze działa po puszczeniu/zaniku sygnału", najpierw rozważ TOF. Gdy jest "zaczyna działać dopiero po czasie od wciśnięcia", rozważ TON.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TOF (off-delay) to blok czasowy, który opóźnia wyłączenie wyjścia. Gdy IN=1, Q jest aktywne od razu, a gdy IN spadnie do 0, Q pozostaje jeszcze aktywne przez czas PT. Stosuje się go do podtrzymania sygnału po zwolnieniu przycisku.
Wymaganie dotyczy sytuacji po zwolnieniu przycisku: wyjście ma się wyłączyć dopiero po 20 s. To jest opóźnienie wyłączenia, czyli TOF. TON działa odwrotnie: opóźnia włączenie po pojawieniu się IN=1, więc nie realizuje "podtrzymania po puszczeniu".
PT (Preset Time) to nastawa czasu, czyli wartość, którą wpisujesz, aby określić długość odmierzania. Zwykle jest wyrażona jako liczba jednostek wynikająca z podstawy czasu timera. To PT decyduje, jak długo TOF będzie podtrzymywał Q po zaniku sygnału na IN.
ET (Elapsed Time) to czas upływający, czyli informacja, ile czasu już minęło w trakcie odmierzania. W typowym użyciu jest to parametr wyjściowy do podglądu/diagnostyki, a nie nastawa. Zmiana adresu ET zmienia tylko miejsce zapisu odczytu, nie ustawia opóźnienia.
Najpierw zamień podstawę na sekundy: 100 ms = 0,1 s. Potem oblicz liczbę jednostek: PT = wymagany czas / 0,1 s. Dla 20 s wychodzi 20 / 0,1 = 200. Alternatywnie: licz w milisekundach (20 000 ms / 100 ms = 200).
Po wciśnięciu przycisku (IN przechodzi na 1) wyjście Q w TOF włącza się natychmiast. Po puszczeniu przycisku (IN=0) Q nie gaśnie od razu, tylko jest podtrzymane przez czas PT, a po jego upływie przechodzi w 0.
Nie zawsze. W wielu środowiskach PLC PT zależy od podstawy czasu (np. 1 ms, 10 ms, 100 ms, 1 s) albo od typu danych czasu. Dlatego na schemacie trzeba sprawdzić, jaka jest jednostka. Dopiero potem przelicza się liczbę PT na czas rzeczywisty.
TOF wykorzystuje się m.in. do dobiegu wentylacji po zatrzymaniu maszyny, opóźnionego wyłączenia sygnalizacji, podtrzymania zasilania stycznika przez chwilę po zaniku sygnału sterującego czy "anty-zaniku" krótkich przerw. Wszędzie tam liczy się działanie po zaniku wejścia.
Najczęściej myli się zbocze, od którego liczony jest czas: TON liczy od pojawienia się IN=1, a TOF od zaniku IN. Drugi błąd to nieuwzględnienie podstawy czasu (np. 100 ms) i wpisanie "20" zamiast "200". Częsty jest też wybór ET zamiast PT.
Styk normalnie otwarty (NO) w LAD przewodzi, gdy jego sygnał logiczny jest 1, i jest rozłączony przy 0. Na schemacie zwykle ma standardowy symbol styku NO oraz opis wejścia (tu: S1). W zadaniu jest wprost podane "normalnie otwarty", więc przy wciśnięciu IN=1.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w timerze TOF wyjście Q włącza się natychmiast po podaniu sygnału na IN i wyłącza się dopiero po upływie czasu PT od zaniku IN.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis standardowych bloków funkcyjnych, w tym timerów TON/TOF/TP)

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w szkole/na egzaminie – rozdział o blokach czasowych (TON/TOF/TP)
  • Materiały dydaktyczne z IEC 61131-3 dotyczące języków PLC i standardowych bloków funkcyjnych
  • Zadania treningowe z przeliczania podstawy czasu timera (1 ms/10 ms/100 ms/1 s) na rzeczywisty czas

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego