Pomiar wysokości punktów osnowy realizacyjnej wykonuje się w praktyce najczęściej przez niwelację, czyli wyznaczenie różnicy wysokości między punktami na podstawie odczytów z łaty przy celowaniu z niwelatora. Niwelator zapewnia poziomą (zhoryzontalizowaną) linię celowania, a łata jest "linijką" z podziałką, z której wykonuje się odczyty w przód i wstecz. Dlatego odpowiedź "Niwelatora i łaty." odpowiada właściwemu doborowi sprzętu do pomiarów wysokości.
Dlaczego pozostałe zestawy nie są właściwe jako podstawowy wybór do pomiaru wysokości?
- "Dalmierza i łaty." — dalmierz służy do pomiaru odległości (zwykle skośnej lub poziomej w zależności od typu i sposobu redukcji), a nie do klasycznej niwelacji. Sama obecność łaty nie czyni z niego zestawu do pomiaru różnic wysokości metodą niwelacyjną.
- "Taśmy i tyczki." — taśma i tyczki są przydatne w pracach pomocniczych (odmierzanie, wyznaczanie punktów), ale nie zapewniają ani poziomej linii celowania, ani standardowej procedury odczytu różnic wysokości jak w niwelacji. Taki dobór jest zbyt prymitywny i obarczony dużą niepewnością.
- "Teodolitu i tyczki." — teodolit jest instrumentem kątowym (pomiary kątów poziomych i pionowych). Wysokości można pośrednio wyznaczać metodami trygonometrycznymi, ale do samego "pomiaru wysokości punktów" w typowym rozumieniu szkolno-egzaminacyjnym podstawowym zestawem jest niwelator z łatą, a nie teodolit z tyczką.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się wprost "pomiar wysokości punktów", a odpowiedzi zawierają parę niwelator + łata, zwykle chodzi o rozpoznanie sprzętu do niwelacji. Warto też pamiętać o rozróżnieniu: dalmierz → odległość, teodolit → kąty, niwelator → różnice wysokości.
