KWALIFIKACJA ELM1 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 30.
Który blok czasowy należy zastosować w programie, by realizował on bezpośrednio zależności czasowe przedstawione na rysunku?
Ilustracja przedstawia wykres czasowy, który jest częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji zawodowej dla automatyka
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
TON to timer opóźnionego załączenia: po przejściu wejścia w stan 1 wyjście uaktywnia się dopiero po upływie zadanego czasu (gdy wejście pozostaje aktywne). TOF realizuje opóźnione wyłączenie, TP generuje impuls o stałym czasie, a TONR dotyczy odmierzania z podtrzymaniem/retencją.

Pełne wyjaśnienie:

Blok TON (timer opóźnionego załączenia) stosuje się wtedy, gdy zależność czasowa ma postać: wejście (IN) staje się aktywnerozpoczyna się odmierzanie czasuwyjście (Q) przechodzi w stan 1 dopiero po upływie nastawy (PT), o ile IN pozostaje w stanie 1. Jest to klasyczny mechanizm "zwłoki załączenia", często używany w sekwencjach rozruchu, opóźnieniu startu wykonawczego elementu lub wprowadzaniu kontrolowanej zwłoki pomiędzy zdarzeniami.

Dlaczego pozostałe bloki nie pasują do takiej zależności?

  • TOF realizuje opóźnione wyłączenie: gdy IN spada do 0, Q pozostaje jeszcze przez zadany czas w stanie 1. To inny kierunek zależności czasowej (zwłoka na zboczu opadającym, a nie narastającym).
  • TP wytwarza impuls: po zboczu narastającym IN wyjście Q jest w stanie 1 przez czas PT, niezależnie od tego, czy IN nadal jest w stanie 1. To nie jest "zwłoka załączenia", tylko "czas trwania impulsu".
  • TONR bywa spotykany jako odmiana timera z podtrzymaniem (retencją) – w zależności od środowiska może zachowywać stan odmierzonego czasu po zaniku sygnału i kontynuować po ponownym pojawieniu się IN. Taki mechanizm nie odpowiada typowemu, bezpośredniemu przebiegowi opóźnionego załączenia bez pamiętania stanu.

Wskazówka egzaminacyjna: patrz na to, na którym zboczu pojawia się zwłoka (narastającym czy opadającym) oraz czy wyjście ma być opóźnione, czy ma być impulsem. To zwykle pozwala jednoznacznie wybrać między TON, TOF i TP.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
TON to blok czasowy "opóźnione załączenie". Gdy wejście IN przejdzie w stan 1 i pozostaje aktywne, timer odmierza czas PT, a wyjście Q włącza się dopiero po jego upływie. Po zaniku IN zwykle resetuje odmierzanie i Q wraca do 0.
Różnica dotyczy zbocza, na którym działa zwłoka. TON opóźnia załączenie (Q włącza się po czasie od pojawienia się IN=1). TOF opóźnia wyłączenie (po IN=0 wyjście Q jeszcze trwa przez czas PT).
TP stosuje się, gdy potrzebny jest impuls o stałej długości: po zboczu narastającym IN wyjście Q jest w stanie 1 przez czas PT, a potem wyłącza się. TON nie generuje impulsu, tylko zwłokę w załączaniu, zależną od utrzymania IN.
Dla TON szukaj zależności: IN przechodzi na 1, a Q pozostaje 0 przez czas PT; dopiero po PT Q przechodzi na 1. Jeżeli IN spadnie do 0 przed upływem PT, Q nie zdąży się włączyć, a odmierzanie zwykle się zeruje.
W typowym TON odmierzanie jest warunkowane stanem IN. Jeśli IN zaniknie, timer traci warunek pracy, więc nie "dokańcza" zwłoki – wraca do stanu początkowego. To chroni przed niepożądanym załączeniem po krótkim, przypadkowym impulsie.
PT to czas zadany (nastawa), czyli ile ma trwać odmierzanie. ET to czas upływający/odmierzony, czyli bieżąca wartość licznika czasu w trakcie pracy timera. W wielu środowiskach ET rośnie od 0 do PT, a po resetowaniu wraca do 0.
Tak, bo nazwy są podobne i oba kojarzą się z opóźnieniem. TONR bywa rozumiany jako timer z podtrzymaniem (retencją) i zachowuje odmierzony czas po zaniku warunku, co zmienia przebieg Q/ET. W klasycznych zadaniach z prostą zwłoką bez pamięci wybiera się TON.
TON wykorzystuje się m.in. do opóźnionego startu napędu, wprowadzania zwłoki między etapami sekwencji, opóźnionego załączenia sygnału alarmowego po przekroczeniu progu lub do realizacji prostych zwłok technologicznych (np. "odczekaj 3 s").
Najczęstsze pomyłki to nieuwzględnienie, czy zwłoka dotyczy włączenia czy wyłączenia, oraz branie TP za "zwłokę" zamiast impulsu. Uczniowie też czasem ignorują warunek podtrzymania IN w TON, przez co błędnie zakładają, że timer zadziała po jednorazowym krótkim impulsie.
Sprawdź, czy wyjście Q włącza się później niż wejście IN (zwłoka po zboczu narastającym) i czy Q pozostaje włączone tak długo, jak IN jest w stanie 1. Jeśli zamiast tego widzisz opóźnione wyłączenie lub impuls o stałej długości, to nie jest TON.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tON to timer opóźnionego załączenia: po przejściu wejścia w stan 1 wyjście uaktywnia się dopiero po upływie zadanego czasu (gdy wejście pozostaje aktywne).

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego na zajęciach (opis timerów TON/TOF/TP)
  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC w językach IEC 61131-3
  • Ćwiczenia z czytania wykresów czasowych sygnałów IN/Q/ET

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego