KWALIFIKACJA TWO1 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 5.
Który instrument geodezyjny przedstawiono na ilustracji?
Ilustracja przedstawia teodolit, który jest instrumentem geodezyjnym używanym do pomiarów kątów w pionie i poziomie.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Teodolit to instrument geodezyjny służący przede wszystkim do precyzyjnego pomiaru kątów poziomych i pionowych. Rozpoznaje się go po lunecie osadzonej na obrotowych osiach oraz elementach do odczytu kątów. Niwelator służy do różnic wysokości, GPS to system/odbiornik, a tachimetr jest rozszerzeniem teodolitu o pomiar odległości.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź: teodolit.

Teodolit jest klasycznym instrumentem geodezyjnym przeznaczonym głównie do pomiaru kątów: poziomych (w planie) i pionowych (w elewacji). W praktyce budowy (także przy robotach hydrotechnicznych i regulacyjnych) pomiary kątowe wykorzystuje się m.in. do wyznaczania kierunków, osi obiektów, kątów załamań oraz do kontroli geometrii wykonywanych elementów.

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują:

  • GPS – to potoczne określenie technologii satelitarnej (GNSS) oraz odbiornika. Sprzęt GNSS zwykle ma postać anteny/odbiornika (często na tyczce), a nie klasycznego instrumentu optycznego z lunetą i mechanizmami do odczytu kątów.
  • Niwelator – służy do niwelacji, czyli wyznaczania różnic wysokości. Choć również ma lunetę i bywa ustawiany na statywie, jego podstawowym zadaniem nie jest pomiar kątów, tylko odczyt na łacie i wyznaczanie wysokości.
  • Tachimetr – to w uproszczeniu teodolit rozbudowany o możliwość pomiaru odległości (często elektronicznie) oraz rejestrację wyników. W zależności od wyglądu urządzeń na zdjęciach teodolit i tachimetr mogą być mylone, ale tachimetr zwykle wskazuje na bardziej zintegrowaną, pomiarowo-rejestrującą formę (np. wyświetlacz, elektronika pomiaru odległości).

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na ilustracji widać instrument optyczny do celowania z elementami do odczytu kątów, najczęściej będzie to teodolit lub tachimetr. Gdy pytanie dotyczy stricte "instrumentu geodezyjnego" bez wskazania pomiaru odległości, typową odpowiedzią jest teodolit.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Teodolit to instrument geodezyjny do precyzyjnego pomiaru kątów poziomych i pionowych. Na budowie wykorzystuje się go m.in. do wyznaczania kierunków, osi obiektów, kątów załamań oraz do kontroli geometrii robót. Pracuje zwykle na statywie i wymaga poprawnego wypoziomowania.
Niwelator kojarzy się z niwelacją (różnice wysokości) i często ma prostsze elementy odczytowe, natomiast teodolit jest nastawiony na pomiar kątów i typowo posiada układ do odczytu kątów oraz obroty w dwóch płaszczyznach. Jeśli widać elementy "kątowe", częściej będzie to teodolit.
Teodolit służy głównie do pomiaru kątów. Tachimetr (często w wersji elektronicznej) łączy pomiar kątów z pomiarem odległości oraz zwykle umożliwia zapis i przetwarzanie wyników. W praktyce tachimetr bywa "bardziej rozbudowany" i częściej ma moduły elektroniczne.
GPS/GNSS to technologia satelitarna oraz odbiorniki do wyznaczania współrzędnych. To inny typ sprzętu niż klasyczne instrumenty optyczne (teodolit, niwelator). W zadaniach rozpoznawania przyrządów zdjęcie odbiornika GNSS zwykle pokazuje antenę na tyczce, a nie lunetę i mechanizmy kątowe.
Pomiar kątów przydaje się przy wytyczaniu kierunków i osi budowli (np. umocnień, ostróg, progów), przy określaniu kątów załamań tras oraz przy kontroli, czy elementy wykonano zgodnie z projektem. Do takich zadań pasuje instrument nastawiony na pomiary kątowe.
Typowe "wyróżniki" teodolitu to możliwość precyzyjnego obrotu w poziomie i pionie oraz obecność rozwiązań do odczytu kątów (np. podziałki/układu odczytowego). W niwelatorze kluczowe jest utrzymanie osi celowej w poziomie i odczyt na łacie, a nie pomiar kątów.
Oba przyrządy mają zbliżoną bryłę, lunetę i pracują na statywie, więc łatwo zastosować rozpoznawanie "po kształcie". Błąd pojawia się, gdy pomija się funkcję: tachimetr zwykle kojarzy się z pomiarem odległości i elektroniką. Bez tych cech częściej wybiera się teodolit.
Pomiary kątów poziomych dotyczą kierunków w planie (np. odchylenie osi lub kierunku tyczenia), a pionowych dotyczą nachylenia w pionie. Instrument do takich pomiarów musi umożliwiać obrót w dwóch płaszczyznach i stabilny odczyt. To typowe zadanie teodolitu i tachimetru.
Najczęstsze błędy to wybór "GPS", bo brzmi nowocześnie, utożsamianie każdego przyrządu na statywie z niwelatorem oraz mylenie teodolitu z tachimetrem bez sprawdzenia, czy widać cechy pomiaru odległości i elementy elektroniczne. Pomaga skupienie się na funkcji przyrządu.
Najskuteczniejsze jest ćwiczenie na atlasie zdjęć: teodolit, niwelator, tachimetr, odbiornik GNSS. Warto dopisać do każdego: "co mierzy" i "do czego służy". Na egzaminie najpierw rozpoznaj funkcję (kąty vs wysokości vs współrzędne), dopiero potem nazwę.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Teodolit to instrument geodezyjny służący przede wszystkim do precyzyjnego pomiaru kątów poziomych i pionowych."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Teodolit - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Niwelator - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Tachimetr - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręcznik wprowadzający do geodezji inżynieryjnej (rozdziały o instrumentach i pomiarach kątów)
  • Instrukcje użytkowania (DTR) typowych teodolitów i tachimetrów stosowanych na budowach
  • Zestawy zdjęć/atlas instrumentów geodezyjnych do rozpoznawania (teodolit, niwelator, tachimetr, odbiornik GNSS)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego