KWALIFIKACJA MTL5 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 33.
Który rodzaj próby należy przeprowadzić w celu określenia przewężenia badanej próbki?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przewężenie (redukcja pola przekroju) wyznacza się po zerwaniu próbki w statycznej próbie rozciągania, porównując przekrój początkowy z minimalnym w miejscu przewężenia. Próby skręcania, ściskania i zginania nie definiują tego wskaźnika w standardowy sposób.

Pełne wyjaśnienie:

Przewężenie (często oznaczane jako Z) jest wskaźnikiem plastyczności materiału i opisuje, jak bardzo zmniejsza się pole przekroju próbki w miejscu, w którym doszło do lokalizacji odkształceń i ostatecznego zerwania.

Taki efekt – powstanie szyjki (lokalnego przewężenia) i możliwość zmierzenia minimalnego przekroju po pęknięciu – jest charakterystyczny dla statycznej próby rozciągania. W praktyce mierzy się wymiary próbki przed próbą (przekrój początkowy) oraz wymiary w miejscu największego przewężenia po zerwaniu (przekrój minimalny), a następnie odnosi się zmianę do wartości początkowej.

Dlatego odpowiedź "statyczną rozciągania" jest właściwa: tylko ta próba wprost służy do wyznaczania przewężenia jako parametru materiałowego.

Pozostałe odpowiedzi są typowymi próbami wytrzymałościowymi, ale badają inne cechy albo posługują się innymi wynikami:

  • "Statyczną skręcania" dotyczy zachowania materiału pod momentem skręcającym; ocenia się m.in. zależności naprężenie–odkształcenie postaciowe, a nie redukcję pola przekroju po powstaniu szyjki.
  • "Ściskania" służy do oceny pracy materiału przy obciążeniu ściskającym; w wielu materiałach nie występuje analogiczny, normowo definiowany parametr przewężenia jak w rozciąganiu.
  • "Zginania" koncentruje się na ugięciu, naprężeniach w strefach rozciąganej i ściskanej oraz odporności na pękanie przy zginaniu; nie jest to standardowa próba do wyznaczania przewężenia Z.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się parametry typu wydłużenie lub przewężenie, najczęściej chodzi o wyniki pochodzące z próby rozciągania wykonywanej na próbce znormalizowanej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przewężenie to lokalne zmniejszenie przekroju próbki w miejscu szyjki, widoczne przed zerwaniem i mierzone po pęknięciu. W ujęciu ilościowym opisuje redukcję pola przekroju (często Z) i jest miarą plastyczności materiału.
Przewężenie Z wyznacza się w statycznej próbie rozciągania, ponieważ po zerwaniu można zmierzyć minimalny przekrój w miejscu szyjki i porównać go z przekrojem początkowym. Inne próby nie dają standardowo tego wskaźnika.
W ściskaniu próbka zwykle "puchnie" na boki, a nie tworzy szyjkę jak w rozciąganiu. Z tego powodu nie ma analogicznego, typowego pomiaru minimalnego przekroju po zerwaniu w miejscu przewężenia, który definiuje wskaźnik Z.
Wydłużenie opisuje zmianę długości odcinka pomiarowego próbki, a przewężenie opisuje zmianę pola przekroju w miejscu największego zwężenia. Oba parametry dotyczą plastyczności, ale odnoszą się do innej geometrii: długości vs przekroju.
W praktyce przewężenie (jako wskaźnik Z) wyznacza się po zakończeniu próby, najczęściej po zerwaniu próbki. Wtedy mierzy się minimalny przekrój w miejscu szyjki i porównuje z przekrojem początkowym sprzed próby.
Tak, próba skręcania może oceniać plastyczność, ale poprzez inne wielkości (np. odkształcenie postaciowe, kąt skręcenia, przebieg moment–kąt). Nie jest jednak standardową próbą do wyznaczania przewężenia rozumianego jako redukcja pola przekroju Z.
W próbie rozciągania typowo wyznacza się parametry wytrzymałościowe (np. granice i wytrzymałość) oraz wskaźniki plastyczności, takie jak wydłużenie i przewężenie. Wyniki pochodzą z pomiarów siły, odkształcenia i geometrii próbki.
Częsty błąd to wybór próby zginania lub skręcania, bo kojarzą się z "odkształceniem" próbki. Pomaga zapamiętać, że przewężenie to redukcja przekroju w szyjce po rozciąganiu, czyli parametr mierzony przy zerwaniu w próbie rozciągania.
Nie zawsze w takim samym stopniu. W materiałach bardziej plastycznych przewężenie jest wyraźne (powstaje szyjka), a w materiałach kruchych może być małe lub trudne do obserwacji. Sama definicja wskaźnika odnosi się jednak do próby rozciągania.
Ucz się mapowania: próba → mierzone parametry. Dla rozciągania kojarz: wykres, granice, wydłużenie i przewężenie. Dla zginania: ugięcie/odporność na pękanie. Dla skręcania: odkształcenie postaciowe. To skraca czas odpowiedzi na testach.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Przewężenie (redukcja pola przekroju) wyznacza się po zerwaniu próbki w statycznej próbie rozciągania, porównując przekrój początkowy z minimalnym w miejscu przewężenia."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Próba rozciągania": https://pl.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%B3ba_rozci%C4%85gania (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL) – "Przewężenie (wytrzymałość materiałów)" (hasło o redukcji przekroju po zerwaniu): https://pl.wikipedia.org/wiki/Przew%C4%99%C5%BCenie (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z wytrzymałości materiałów: rozdział o próbie rozciągania i wskaźnikach plastyczności
  • Instrukcje laboratoryjne do próby rozciągania (opis pomiaru średnic/pól przekroju przed i po zerwaniu)
  • Normowe opisy próby rozciągania metali (definicje A i Z) – do nauki terminologii

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego