KWALIFIKACJA MEC5 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 40.
Który rodzaj zużycia narzędzia przedstawiony jest na rysunku?
Ilustracja przedstawia narzędzie skrawające, prawdopodobnie frez lub wiertło, z wyraźnym uszkodzeniem krawędzi ostrza.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wykruszenie krawędzi ostrza rozpoznaje się po lokalnym, nieregularnym i poszarpanym ubytku materiału na krawędzi skrawającej. Stępienie ma zwykle charakter bardziej równomierny, deformacja plastyczna to zmiana kształtu bez typowego ubytku, a wypadnięcie oznacza całkowite odłączenie ostrza/płytki.

Pełne wyjaśnienie:

Na ilustracji widoczny jest fragment krawędzi skrawającej z powiększeniem miejsca uszkodzenia. Cechą rozstrzygającą jest ubytek materiału o nieregularnym, poszarpanym kształcie, który przerywa ciągłość krawędzi i odsłania materiał podłoża pod powłoką. Taki obraz odpowiada zjawisku wykruszenia (chipping), czyli mechanicznemu odłamywaniu drobnych fragmentów krawędzi pod wpływem obciążeń skrawaniem (sił, udarów, drgań), często nasilanych przez skrawanie przerywane lub zbyt agresywne parametry.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Deformacja plastyczna ostrza polega na "płynięciu"/odkształceniu materiału ostrza w wysokiej temperaturze. Typowo obserwuje się zmianę geometrii (zaokrąglenie, wybrzuszenie, "zgniecenie"), ale nie charakterystyczny, kruchy, poszarpany ubytek.
  • Wypadnięcie ostrza (np. płytki wymiennej) to zdarzenie o innej skali: ostrze/płytka odłącza się od oprawki. Na obrazie nie widać braku całego elementu, tylko lokalne uszkodzenie krawędzi.
  • Stępienie ostrza jest zwykle skutkiem zużycia ściernego i ma charakter bardziej równomierny (powstaje faza zużycia, krawędź traci ostrość na odcinku), a nie punktowy "wyszarpany" ubytek.

W praktyce rozpoznanie wykruszenia jest ważne, bo sugeruje konieczność sprawdzenia stabilności procesu (drgania, bicie, zamocowanie), korekty posuwu lub doboru bardziej odpornej geometrii/gatunku narzędzia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wykruszenie (chipping) to mechaniczne odłamywanie drobnych fragmentów krawędzi skrawającej. Ma postać lokalnych, nieregularnych ubytków o poszarpanych krawędziach. Zwykle wynika z udarów, drgań, skrawania przerywanego lub zbyt dużego obciążenia ostrza.
Wykruszenie widać jako punktowy, poszarpany ubytek materiału na krawędzi. Stępienie jest zwykle bardziej równomierne: krawędź traci ostrość na odcinku, tworzy się faza zużycia bez "wyrwanych" fragmentów. Kluczowy jest charakter ubytku: nieregularny vs równy.
Skrawanie przerywane powoduje cykliczne uderzenia i zmienne obciążenia krawędzi skrawającej. To sprzyja kruchym pęknięciom i odłupywaniu drobnych fragmentów ostrza, czyli wykruszeniu. Dodatkowo drgania i niestabilne zamocowanie wzmacniają efekt udarowy.
Ryzyko wykruszenia rośnie przy zbyt dużym posuwie lub zbyt dużym obciążeniu krawędzi, a także przy niestabilnym procesie (drgania). W praktyce warto rozważyć zmniejszenie posuwu, poprawę sztywności układu OUPN, korektę geometrii ostrza oraz dobór narzędzia bardziej odpornego na udary.
Deformacja plastyczna to trwałe odkształcenie materiału ostrza w wysokiej temperaturze i pod dużym naciskiem. Zamiast ubytku materiału częściej widzi się zmianę kształtu krawędzi (spłaszczenie, zaokrąglenie, "zgniecenie"). To inny mechanizm niż wykruszenie, które ma formę poszarpanego ubytku.
Nie. Wykruszenie to lokalny ubytek materiału na krawędzi skrawającej. Wypadnięcie ostrza/płytki oznacza całkowite odłączenie elementu tnącego od oprawki (np. poluzowanie mocowania i utrata płytki). Skala i obraz uszkodzenia są zupełnie różne.
Najczęściej myli się wykruszenie ze stępieniem, bo oba pogarszają jakość obróbki. Błąd wynika z patrzenia na "zużycie" ogólnie, bez oceny kształtu krawędzi. W wykruszeniu ubytek jest nieregularny i punktowy, a w stępieniu bardziej równomierny i "wygładzony".
W praktyce pomaga poprawa sztywności i zamocowania, ograniczenie drgań, korekta posuwu i parametrów, a także dobór właściwej geometrii/rodzaju narzędzia do materiału. Przy skrawaniu przerywanym szczególnie ważne jest unikanie udarów oraz stabilna praca układu obrabiarka–uchwyt–przedmiot.
Gdy obraz jest niejednoznaczny (np. kilka mechanizmów naraz) lub uszkodzenie jest bardzo małe. Wtedy warto powiązać obserwację z objawami procesu: zmianą sił skrawania, drganiami, pogorszeniem chropowatości, odgłosami skrawania i stanem mocowania. Sama fotografia nie zawsze pokazuje pełny kontekst.
Powłoka może ułatwiać ocenę, bo przy wykruszeniu często widać odsłonięcie materiału podłoża pod powłoką w miejscu ubytku. Trzeba jednak pamiętać, że sama zmiana koloru powłoki nie przesądza o mechanizmie zużycia—decydujące są cechy geometryczne krawędzi: ubytek, poszarpanie lub odkształcenie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Wykruszenie krawędzi ostrza rozpoznaje się po lokalnym, nieregularnym i poszarpanym ubytku materiału na krawędzi skrawającej."

Źródła:

  • ISO 3685:1993, Tool-life testing with single-point turning tools

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z obróbki skrawaniem: rodzaje zużycia i kryteria oceny narzędzi
  • Katalogi/poradniki producentów narzędzi skrawających (sekcje o zużyciu i diagnostyce uszkodzeń)
  • Normy i opracowania dotyczące trwałości narzędzi oraz klasyfikacji zużycia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego