KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 6.
Który rysunek przedstawia naczynie miarowe kalibrowane na wlew?
Ilustracja przedstawia cztery różne naczynia miarowe, które mogą być używane w laboratoriach chemicznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Kalibrowane na wlew" oznacza, że naczynie ma zawierać (TC/IN) zadaną objętość, gdy ciecz zostanie dolana do kreski i prawidłowo odczytany jest menisk. Takie naczynie służy do przygotowywania roztworów do określonej objętości, a nie do odmierzania porcji cieczy przez wylewanie.

Pełne wyjaśnienie:

Naczynie miarowe "kalibrowane na wlew" (często opisywane jako TC/IN, czyli to contain) jest wzorcowane tak, aby po nalaniu cieczy do kreski i prawidłowym odczycie menisku zawierało deklarowaną objętość. To kluczowe w sytuacjach, gdy objętość ma być finalna w naczyniu, np. podczas przygotowywania roztworu o zadanym stężeniu do objętości w kolbie miarowej.

W praktyce rozpoznanie na rysunku opiera się na cechach typowych dla szkła miarowego do "zawierania" objętości:

  • pojedyncza kreska kalibracyjna (często na wąskiej szyjce),
  • zamknięcie (np. korek) umożliwiające wymieszanie roztworu po doprowadzeniu do kreski,
  • kształt sprzyjający przygotowaniu jednej, dokładnej objętości (a nie szeregu przybliżonych objętości).

Odpowiedź wskazująca rysunek takiego naczynia jest poprawna, bo odpowiada zastosowaniu "na wlew": objętość ma pozostać w naczyniu.

Pozostałe rysunki (w zależności od zestawu ilustracji) zwykle przedstawiają naczynia lub przyrządy, które:

  • kalibrowane na wylew (TD/EX) i służą do podania porcji objętości poprzez opróżnienie, więc w naczyniu może pozostać cienka warstwa cieczy,
  • mają podziałkę orientacyjną (np. zlewki) i nie służą do dokładnego odmierzania objętości,
  • służą do innych operacji (np. dawkowania kroplami lub miareczkowania), gdzie sposób kalibracji i geometria są inne.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz w pytaniu "na wlew", myśl "przygotuj roztwór do kreski w tym samym naczyniu". Gdy widzisz "na wylew", myśl "odmierz i oddaj objętość na zewnątrz".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kalibracja na wlew oznacza, że naczynie ma zawierać deklarowaną objętość po dolaniu cieczy do kreski i prawidłowym odczycie menisku. Taki przyrząd stosuje się głównie do przygotowania roztworu do określonej objętości, a nie do dokładnego "oddawania" objętości przez wylanie.
"Na wlew" (TC/IN) dotyczy objętości, która ma pozostać w naczyniu po ustawieniu menisku na kresce. "Na wylew" (TD/EX) dotyczy objętości, którą przyrząd ma oddać na zewnątrz przy opróżnianiu, uwzględniając, że cienka warstwa cieczy może zostać na ściankach.
Najczęściej rozpoznasz je po pojedynczej kresce na wąskiej szyjce oraz po kształcie umożliwiającym przygotowanie jednej dokładnej objętości (typowo kolba miarowa). Często ma też korek, żeby można było wymieszać roztwór po doprowadzeniu do kreski.
Kolba miarowa jest przeznaczona do uzyskania jednej, ściśle określonej objętości roztworu. Wlewa się składniki, dopełnia rozpuszczalnikiem do kreski i miesza. Dzięki temu łatwiej uzyskać właściwe stężenie niż w naczyniach z podziałką orientacyjną.
Zwykle nie. Cylinder miarowy służy do mniej dokładnego odmierzania różnych objętości (ma podziałkę na wielu poziomach). Kolba miarowa jest projektowana do jednej dokładnej objętości przy kresce, dlatego w przygotowaniu roztworów wzorcowych preferuje się kolby miarowe.
Naczynie ustaw na poziomej powierzchni, a wzrok na wysokości kreski. Dla większości wodnych roztworów odczytuje się dolną część menisku na poziomie kreski. Błąd paralaksy (patrzenie z góry lub z dołu) jest częstą przyczyną złego wyniku objętości.
Stosuje się je, gdy potrzebujesz oddać określoną objętość cieczy do innego naczynia, np. w dozowaniu lub w analizie miareczkowej (zależnie od przyrządu). Kalibracja uwzględnia, że po opróżnieniu pewna ilość cieczy może pozostać na ściankach, więc nie "wypłukuje się" jej na siłę.
Zlewka ma podziałkę zwykle o charakterze orientacyjnym, a jej geometria (szeroka średnica, grubsze ścianki) sprzyja większym błędom odczytu menisku. Do dokładnych pomiarów objętości używa się szkła miarowego, bo ma ono przewidzianą metrologiczną tolerancję.
Częsty błąd to wybór naczynia "z podziałką" zamiast naczynia wzorcowego do kreski. Drugi błąd to mylenie "na wlew" z "na wylew" i wybór przyrządu przeznaczonego do oddawania objętości. Pomaga szukanie pojedynczej kreski i ewentualnego korka.
Ucz się rozpoznawania kształtów i zastosowań: kolba, cylinder, pipeta, biureta, zlewka. Powtórz pojęcia TC/IN i TD/EX, oraz zasady odczytu menisku. Warto też przećwiczyć krótkie scenariusze: "przygotuj roztwór do 250 ml" vs "odmierz 25 ml i przenieś".
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: ""Kalibrowane na wlew" oznacza, że naczynie ma zawierać (TC/IN) zadaną objętość, gdy ciecz zostanie dolana do kreski i prawidłowo odczytany jest menisk."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Kolba miarowa" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Kolba_miarowa (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (pl): "Naczynia miarowe" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Naczynia_miarowe (dostęp: 2026-03-02)
  • Encyclopaedia Britannica: "Volumetric flask" — https://www.britannica.com/science/volumetric-flask (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw chemii analitycznej (działy o szkle miarowym i przygotowywaniu roztworów)
  • Instrukcje laboratoryjne BHP i procedury przygotowania roztworów (SOP) w zakładzie
  • Materiały dydaktyczne o metrologii objętości i odczycie menisku

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego