KWALIFIKACJA PGF8 - CZERWIEC 2023 (test 2)

PYTANIE NR 10.
Który środek poetycki został użyty w sloganie Śpiesz się powoli?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Śpiesz się powoli" łączy dwa pojęcia, które w sensie dosłownym sobie przeczą: "śpieszyć się" oznacza działać szybko, a "powoli" – wolno. Takie zestawienie sprzecznych znaczeń w jednym wyrażeniu to oksymoron. Pozostałe odpowiedzi dotyczą brzmienia, porównań lub dosłownych powtórzeń.

Pełne wyjaśnienie:

Hasło "Śpiesz się powoli" jest klasycznym przykładem figury retorycznej opartej na kontraście znaczeń. W sensie literalnym czasownik "śpieszyć się" sugeruje szybkie tempo działania, natomiast przysłówek "powoli" wskazuje tempo wolne. Zestawienie tych elementów tworzy sprzeczność znaczeniową, która ma przyciągać uwagę i skłaniać do interpretacji: działaj sprawnie, ale rozważnie.

Dlatego poprawna jest odpowiedź "Oksymoron" – czyli połączenie wyrazów o przeciwstawnych (pozornie wykluczających się) znaczeniach w jedną, celową całość. W reklamie taki zabieg bywa używany, bo zwiększa zapamiętywalność sloganu i buduje efekt "zatrzymania" odbiorcy na treści.

Pozostałe propozycje nie pasują do tego przykładu:

  • "Aliteracja" dotyczy powtarzania tych samych głosek na początku kolejnych wyrazów (efekt brzmieniowy). W sloganie "Śpiesz się powoli" kluczowy jest sens, nie regularne powtórzenia inicjalnych głosek.
  • "Porównanie" wymaga zestawienia zwykle ze spójnikiem typu "jak", "niczym", "niby". W tym haśle nie ma konstrukcji porównawczej; jest paradoksalne połączenie znaczeń.
  • "Powtórzenie" polega na ponownym użyciu tego samego słowa lub frazy. Tutaj nie powtarza się identycznych wyrazów – efekt wynika z kontrastu "szybko" vs "wolno".

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w haśle widzisz celową sprzeczność (np. "gorący lód", "ciemny blask"), najpierw rozważ oksymoron/paradoks znaczeniowy, zanim wybierzesz środki oparte na brzmieniu (jak aliteracja) lub na konstrukcjach składniowych (jak porównanie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oksymoron to celowe połączenie słów o sprzecznych znaczeniach w jednym wyrażeniu, aby uzyskać efekt zaskoczenia i skłonić do interpretacji. W reklamie zwiększa zapamiętywalność i może budować "mądrą" puentę, np. napięcie między szybkością a rozwagą.
Bo łączy dwa elementy, które dosłownie się wykluczają: "śpieszyć się" oznacza działać szybko, a "powoli" – wolno. Wspólne użycie tworzy sprzeczność znaczeń, która jest typowa dla oksymoronu i działa perswazyjnie przez paradoks.
Porównanie zwykle ma wskaźniki typu "jak", "niczym", "jakby" i zestawia dwa obiekty. Oksymoron nie porównuje, tylko łączy przeciwieństwa w jednym wyrażeniu (sprzeczność w środku). Jeśli nie ma konstrukcji "jak…", a jest paradoks – to raczej oksymoron.
Aliteracja to powtarzanie tej samej głoski (często na początku wyrazów) dla efektu brzmieniowego, np. rytmu lub melodyjności. W "Śpiesz się powoli" główny efekt wynika z sensu i sprzeczności znaczeń, a nie z regularnych powtórzeń dźwięków.
W sensie dosłownym bywa sprzeczny, ale jest logiczny jako zabieg stylistyczny: ma wywołać dodatkowe znaczenie. W reklamie oksymoron często sugeruje kompromis (np. szybko, ale uważnie) albo podkreśla wyjątkowość produktu przez paradoks.
Typowe przykłady to zestawienia przeciwieństw w jednej frazie, np. "gorący lód", "ciemny blask", "żywy trup". Na egzaminie ważne jest rozpoznanie mechanizmu: sprzeczność znaczeń, a nie konkretna lista przykładów.
Częsty błąd to mylenie figur znaczeniowych (oksymoron) z brzmieniowymi (aliteracja) albo wybór "porównania" bez sprawdzenia, czy występuje konstrukcja "jak/niczym". Inny błąd to uznawanie chwytliwego hasła za "powtórzenie", choć nie ma tam powtórzonych słów.
Oksymoron zatrzymuje odbiorcę, bo brzmi "dziwnie" i wymaga dopowiedzenia sensu. Dzięki temu zwiększa uwagę i zapamiętywanie. Może też sugerować korzyść "dwie w jednym" (np. moc i delikatność), co wprost wspiera obietnicę reklamową.
Gdy grupa docelowa oczekuje prostego, jednoznacznego komunikatu (np. instrukcje, ostrzeżenia, komunikaty bezpieczeństwa) albo gdy paradoks może zostać odebrany dosłownie i wprowadzić w błąd. Oksymoron powinien wzmacniać przekaz, a nie utrudniać zrozumienie.
Twórz krótką listę haseł i zaznaczaj, czy efekt wynika z brzmienia (aliteracja), porównania ("jak/niczym"), powtórzenia (te same słowa), czy sprzeczności znaczeń (oksymoron). Najlepiej uzasadniaj wybór jednym zdaniem definicji.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że "Śpiesz się powoli" łączy dwa pojęcia, które w sensie dosłownym sobie przeczą: "śpieszyć się" oznacza działać szybko, a "powoli" – wolno.

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Oksymoron" – definicja i przykłady: https://pl.wikipedia.org/wiki/Oksymoron (dostęp: 2026-02-28)
  • Słownik języka polskiego PWN, hasło "oksymoron": https://sjp.pwn.pl/sjp/oksymoron;2494195.html (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL), "Aliteracja" – definicja figury brzmieniowej: https://pl.wikipedia.org/wiki/Aliteracja (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu stylistyki i retoryki w języku polskim (dział o figurach retorycznych)
  • Słowniki terminów literackich (hasła: oksymoron, aliteracja, porównanie, powtórzenie)
  • Materiały dydaktyczne z copywritingu i języka reklamy (przykłady sloganów i analiza perswazyjna)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego