KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 40.
Który symbol graficzny oznacza cewkę przekaźnika o opóźnionym załączaniu?
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne ułożone w jednym rzędzie poziomo.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Cewka przekaźnika o opóźnionym załączaniu jest oznaczana symbolem cewki z dodatkowym wyróżnikiem funkcji czasowej.
Wśród pokazanych znaków taki wyróżnik ma symbol wskazany jako poprawny, natomiast pozostałe przedstawiają inne warianty oznaczeń cewki (bez funkcji opóźnienia lub o innym znaczeniu).

Pełne wyjaśnienie:

Na schematach sterowania i automatyki sama "cewka przekaźnika" ma symbol bazowy (tu: prostokąt z wyprowadzeniami). Warianty funkcjonalne tej samej cewki (np. z funkcją czasową) są rozróżniane przez dodatkowy znak umieszczany w obrębie symbolu. Dzięki temu już na etapie czytania dokumentacji można przewidzieć zachowanie układu po podaniu napięcia na cewkę.

Odpowiedź "B" jest poprawna, ponieważ przedstawia cewkę przekaźnika z wyróżnikiem wskazującym na funkcję opóźnionego załączania (czyli stan wyjściowy przekaźnika zmienia się dopiero po upływie zadanego czasu od zasilenia cewki). W praktyce ma to znaczenie np. przy sekwencjach rozruchu, zwłokach bezpieczeństwa lub opóźnionym podaniu sygnału sterującego na element wykonawczy.

Dlaczego pozostałe symbole nie pasują do pytania?

  • "A": pokazuje jedynie symbol bazowy cewki bez wyróżnika funkcji czasowej, więc nie wskazuje na opóźnione załączanie.
  • "C": zawiera inne oznaczenie w wydzielonym polu (wypełnienie), które nie jest typowym znakiem używanym do wskazania opóźnionego załączania; może kojarzyć się z inną odmianą/cechą elementu, ale nie odpowiada wymaganej funkcji.
  • "D": wprowadza dodatkowy podział/uskok linii wewnątrz prostokąta, co sugeruje inny typ oznaczenia lub inną funkcję niż zwłoka przy załączaniu cewki.

Wskazówka egzaminacyjna: przy symbolach o podobnym kształcie bazowym zawsze szukaj małego wyróżnika (znak w polu, dodatkowa kreska, znak graficzny). To on niesie informację o funkcji specjalnej, a nie sam prostokąt.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Cewka przekaźnika to element, który po podaniu napięcia wytwarza pole magnetyczne i przełącza styki przekaźnika. Na schemacie jest oznaczana symbolem graficznym cewki, a dodatkowe znaki w symbolu informują o funkcjach specjalnych (np. czasowych).
Po zasileniu cewki przekaźnik nie przełącza od razu. Najpierw odmierza ustawiony czas, a dopiero potem zmienia stan styków. Taka zwłoka bywa używana w sekwencjach rozruchu, aby uruchamiać elementy w odpowiedniej kolejności.
Warianty symbolu pozwalają szybko odczytać funkcję elementu bez zaglądania do opisu lub listy aparatury. Ten sam "bazowy" symbol cewki może mieć wyróżniki informujące np. o funkcji czasowej, rodzaju wykonania lub innej właściwości istotnej dla działania układu.
Zwykła cewka ma tylko symbol bazowy. Cewka z funkcją czasową ma dodatkowy znak/oznaczenie w obrębie symbolu, które sygnalizuje zwłokę działania. Na egzaminie trzeba zwracać uwagę na małe detale w wydzielonych polach symbolu.
Funkcja "opóźnionego załączania" opisuje zachowanie przekaźnika po zasileniu cewki, czyli w praktyce moment przełączenia styków następuje po czasie. Na schemacie informacja bywa przedstawiona przy symbolu cewki jako właściwość całego przekaźnika.
Stosuje się go m.in. do opóźnionego startu wentylatora, smarowania, transportera, załączenia drugiego stopnia napędu lub jako zwłokę w sekwencjach bezpieczeństwa. Ułatwia to uruchamianie maszyn i ogranicza przeciążenia przy rozruchu.
Najczęściej przez podobieństwo kształtu bazowego (ten sam prostokąt) i pomijanie małego wyróżnika. Dodatkowo działa nawyk "rozpoznawania na oko" zamiast analizy szczegółu. Pomaga ćwiczenie: najpierw identyfikuj znacznik, dopiero potem element.
Najlepiej pracować na prawdziwych schematach sterowania: zaznaczać cewki, styki i elementy czasowe, a potem opisywać ich funkcję słownie. Dobre są też karty katalogowe przekaźników i ćwiczenia polegające na dopasowaniu symbolu do opisu działania.
Opóźnione załączanie wybiera się, gdy element ma wystartować dopiero po czasie od pojawienia się sygnału sterującego (np. po ustabilizowaniu warunków pracy). Opóźnione wyłączanie stosuje się, gdy po zaniku sygnału element ma jeszcze działać przez określony czas.
Można to zweryfikować w dokumentacji (symbol/oznaczenia i opis funkcji) oraz testem: po podaniu zasilania na cewkę obserwuje się moment przełączenia styków. Jeśli styki zmieniają stan dopiero po ustawionej zwłoce, to jest opóźnione załączanie.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Materiały:

  • Podręczniki do elektrotechniki i automatyki dotyczące oznaczeń na schematach
  • Karty katalogowe przekaźników czasowych i przekaźników z funkcjami czasowymi (sekcja: symbole na schematach)
  • Ćwiczenia z czytania schematów sterowania (np. drabinkowych i ideowych) w kontekście mechatroniki

Aktualizacja pytania: 03.04.2026

Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego