KWALIFIKACJA ELE6 + ELE7 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 11.
Który termometr należy dobrać jako zabezpieczenie termometryczne dla transformatora o mocy S = 6 MVA?
Ilustracja przedstawia tabelę z instrukcjami dotyczącymi doboru termometrów jako zabezpieczeń termometrycznych dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zabezpieczenie termometryczne ma zadziałać po osiągnięciu granicznej (maksymalnej) temperatury elementu krytycznego transformatora, czyli uzwojeń lub oleju.
Termometr jednostykowy realizuje typową funkcję alarmu maksymalnej temperatury, podczas gdy rozwiązania dwustykowe częściej służą także do sterowania chłodzeniem (np. stopniami pracy).

Pełne wyjaśnienie:

Zabezpieczenie termometryczne w transformatorze ma za zadanie wykryć niebezpieczny wzrost temperatury i wywołać działanie sygnalizacyjne (alarm), a w bardziej rozbudowanych układach także działanie wykonawcze (np. uruchomienie/zmianę stopnia chłodzenia). W praktyce monitoruje się przede wszystkim temperaturę uzwojeń (najbardziej wrażliwy element izolacyjny) oraz temperaturę oleju, która jest wskaźnikiem warunków cieplnych pracy transformatora.

Odpowiedź "Jednostykowy z sygnalizacją maksymalnej temperatury uzwojenia lub oleju." odpowiada idei zabezpieczenia termometrycznego rozumianego jako prosty próg alarmowy: po przekroczeniu nastawy styk zmienia stan i uruchamia sygnalizację, co pozwala obsłudze zareagować (np. odciążenie, kontrola chłodzenia, wyłączenie).

Pozostałe propozycje są mniej trafne w kontekście samego "zabezpieczenia termometrycznego" rozumianego jako alarm:

  • "Dwustykowy z sygnalizacją przekroczenia dopuszczalnych temperatur." – dwustykowy sugeruje dwa progi (np. ostrzegawczy i wyłączający) lub łączenie alarmu z inną funkcją; nie wynika z pytania, że wymagane są dwa niezależne progi.
  • "Ze wskaźnikiem maksymalnej temperatury." – sam wskaźnik (maksimum) to przede wszystkim funkcja informacyjna/diagnostyczna; nie przesądza o istnieniu styku, który realizuje funkcję zabezpieczenia i sygnalizacji.
  • "Dwustykowy współpracujący z układem chłodzenia i zdalną sygnalizacją przekroczenia dopuszczalnych temperatur." – opisuje rozbudowany wariant (sterowanie chłodzeniem i zdalna sygnalizacja). To może być stosowane, ale pytanie dotyczy doboru termometru jako zabezpieczenia, a nie kompletnego układu automatyki chłodzenia.

W zadaniach egzaminacyjnych warto zapamiętać: jednostykowy najczęściej kojarzy się z jednym progiem alarmowym (maksymalna temperatura), natomiast dwustykowy częściej jest łączony z dwoma progami lub z automatyzacją chłodzenia. Kluczowe jest rozróżnienie: "wskaźnik" informuje, a "styk" realizuje funkcję zabezpieczeniową.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To układ wykorzystujący pomiar temperatury (najczęściej uzwojeń i/lub oleju) do wywołania sygnału ostrzegawczego albo działania zabezpieczającego po przekroczeniu nastawionej wartości. Jego celem jest ograniczenie ryzyka uszkodzenia izolacji i przyspieszonego starzenia transformatora.
Termometr jednostykowy ma jeden styk progowy, który zmienia stan po osiągnięciu zadanej temperatury. W praktyce służy zwykle do alarmu "maksymalna temperatura" (np. oleju lub uzwojeń) i uruchamia sygnalizację w rozdzielnicy lub systemie nadzoru.
Dwustykowy ma dwa niezależne progi (dwa styki), co pozwala rozdzielić funkcje, np. ostrzeżenie i wyłączenie albo alarm i sterowanie chłodzeniem. Jednostykowy realizuje pojedynczą funkcję progową, najczęściej prosty alarm przekroczenia temperatury.
Temperatura uzwojeń jest krytyczna dla trwałości izolacji, a temperatura oleju informuje o warunkach chłodzenia i odprowadzania ciepła. Wzrost temperatury może wynikać z przeciążenia, niesprawnego chłodzenia lub problemów eksploatacyjnych, więc oba pomiary pomagają szybko wykryć zagrożenie.
Nie zawsze. Wskaźnik pokazuje wartość (np. aktualną lub maksymalną), ale zabezpieczenie zwykle wymaga elementu wykonawczego, czyli styku progowego, który wywoła alarm lub zadziałanie automatyki. Bez styku obsługa może nie otrzymać sygnału w odpowiednim momencie.
Gdy transformator ma automatykę chłodzenia (np. wentylatory, pompy, stopnie pracy chłodnic) i potrzebne jest sterowanie w zależności od temperatury. Wtedy termometr z dodatkowymi stykami/progami może uruchamiać kolejne stopnie chłodzenia oraz przekazywać sygnały do zdalnego nadzoru.
Częsty błąd to wybór rozwiązania "najbardziej rozbudowanego" bez sprawdzenia, czy jest wymagane (np. dwustykowego z automatyką chłodzenia). Inny błąd to traktowanie samego wskaźnika jako zabezpieczenia. Na egzaminie trzeba rozróżnić funkcję informacyjną od progowej.
To informacja alarmowa generowana po przekroczeniu nastawy temperatury, zwykle przekazywana do lampki, brzęczyka, przekaźnika lub systemu SCADA. Ma skłonić obsługę do reakcji: kontroli obciążenia, sprawdzenia chłodzenia, a w razie potrzeby odstawienia transformatora.
Moc znamionowa wpływa na typowe wyposażenie i poziom automatyzacji (np. prosta sygnalizacja vs sterowanie chłodzeniem i zdalny nadzór). W zadaniach testowych dobór bywa uproszczony do reguł "dla danej mocy stosuje się określony typ". W praktyce decyduje dokumentacja i wymagania eksploatacyjne.
Ucz się funkcji poszczególnych zabezpieczeń (gazowe, nadprądowe, termiczne, różnicowe) oraz tego, jakie sygnały dają: alarm, wyłączenie, sterowanie chłodzeniem. Pomaga też przegląd typowych schematów stacji i opisów DTR, bo pytania często bazują na praktycznych zestawach funkcji.
info

Około 49% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • PN-EN IEC 60076-1: Power transformers – Part 1: General (wymagania ogólne dotyczące transformatorów, w tym pojęcia związane z temperaturą i nagrzewaniem)
  • PN-EN IEC 60076-2: Power transformers – Part 2: Temperature rise for liquid-immersed transformers (zagadnienia przyrostu temperatury w transformatorach olejowych)
  • PN-EN IEC 60076-7: Power transformers – Part 7: Loading guide for oil-immersed power transformers (obciążalność a warunki cieplne transformatora)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z elektroenergetyki dotyczące transformatorów i ich zabezpieczeń
  • Instrukcje eksploatacji (DTR) transformatorów olejowych stosowanych w praktyce szkolnej/zakładowej
  • Materiały dydaktyczne o układach chłodzenia transformatorów i monitoringu temperatury

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego