Efekt zbliżeniowy (proximity effect) to zjawisko polegające na tym, że przy zmniejszaniu odległości mikrofonu od źródła dźwięku następuje wyraźne podbicie niskich częstotliwości. W praktyce realizatorskiej kojarzy się to z "dodatkowym basem" na wokalu lub lektorze, gdy mikrofon jest bardzo blisko ust.
Kluczowe jest, że efekt zbliżeniowy jest związany z konstrukcją i zasadą działania mikrofonów ciśnieniowo-gradientowych, czyli większości mikrofonów kierunkowych. W takich mikrofonach sygnał powstaje z różnicy ciśnienia akustycznego docierającego do obu stron membrany; przy bardzo małej odległości geometria pola akustycznego powoduje wzrost odpowiedzi w dole pasma.
Mikrofon wszechkierunkowy (dookólny) jest typowo mikrofonem ciśnieniowym: reaguje na bezwzględną wartość ciśnienia akustycznego, a nie na jego gradient. Z tego powodu nie wykazuje klasycznego efektu zbliżeniowego w rozumieniu silnego, narastającego podbicia basu przy zbliżaniu do źródła.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- Dwukierunkowy (figura ósemkowa) jest charakterystyką gradientową, więc zjawisko efektu zbliżeniowego jest dla niej typowe i często bardzo wyraźne.
- Jednokierunkowy (potocznie: kardioidalny) to również mikrofon kierunkowy, w którym efekt zbliżeniowy zwykle występuje i bywa świadomie wykorzystywany (np. "radiowy" głęboki głos) albo ograniczany filtrem górnoprzepustowym.
- Ultrakierunkowy (bardzo wąska charakterystyka, bliska super/hiperkardioidzie) także jest konstrukcją kierunkową; w praktyce takie mikrofony również mogą wykazywać efekt zbliżeniowy, a dodatkowo są bardziej wrażliwe na zmianę ustawienia względem źródła.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy braku efektu zbliżeniowego, szukaj mikrofonu dookólnego. Jeśli dotyczy możliwości świadomego "dociążenia" dołu samą odległością, rozważ mikrofony kierunkowe.
