KWALIFIKACJA BUD18 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 22.
Który ze wzorów służy w geodezji do obliczeń poprawki do przyrostów ∆x współrzędnych w ciągu poligonowym dwustronnie dowiązanym?
Ilustracja przedstawia cztery wzory matematyczne oznaczone literami A, B, C i D, które są związane z obliczeniami w geodezji.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawka do przyrostu Δx w ciągu poligonowym dwustronnie dowiązanym służy do rozdziału błędu domknięcia fΔx na poszczególne boki.
W typowym podejściu rozdział jest proporcjonalny do długości boku D, a suma długości ΣD stanowi mianownik. Znak "-" wynika z kompensacji błędu domknięcia.

Pełne wyjaśnienie:

W ciągu poligonowym dwustronnie dowiązanym po obliczeniu przyrostów współrzędnych (Δx, Δy) dla kolejnych boków wykonuje się kontrolę domknięcia. Jeżeli suma przyrostów nie daje wartości zgodnych z różnicą współrzędnych punktów nawiązania, powstaje błąd domknięcia, np. fΔx dla osi x.

Aby otrzymać spójne współrzędne punktów pośrednich, trzeba rozdzielić ten błąd na poszczególne boki w postaci poprawek do przyrostów. W często spotykanym wariancie wyrównania wstępnego (stosowanym w zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych) przyjmuje się rozdział proporcjonalny do długości boków. Oznacza to, że dłuższy bok "otrzymuje" większą część poprawki, bo statystycznie wnosi większy wkład w błąd sumy przyrostów.

Stąd postać zależności typu vΔx = - fΔx · D / ΣD:

  • D to długość rozpatrywanego boku,
  • ΣD to suma długości wszystkich boków ciągu,
  • fΔx to błąd domknięcia w osi x,
  • znak "-" wynika z faktu, że poprawki mają zredukować (skompensować) błąd, a nie go powiększać.

Odpowiedzi niepoprawne w tego typu pytaniu zwykle odzwierciedlają typowe pomyłki: brak minusa (czyli "dopisanie" błędu zamiast jego znoszenia), pomylenie osi (zastosowanie fΔy do Δx), albo zastosowanie niewłaściwego mianownika (np. suma przyrostów zamiast suma długości). Warto przed wyborem odpowiedzi sprawdzić sens jednostek: fΔx i vΔx mają jednostkę długości, a wyrażenie D/ΣD jest bezwymiarowe, co jest logiczne dla współczynnika rozdziału.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To ciąg boków (odcinków) łączących kolejne punkty pomiarowe, który ma nawiązanie do znanych punktów na początku i na końcu. Dzięki temu można wykonać kontrolę domknięcia i rozdzielić błędy obliczeń, aby wyznaczyć współrzędne punktów pośrednich.
To wartość dodawana do obliczonego przyrostu współrzędnej x dla danego boku, aby skompensować błąd domknięcia całego ciągu. Po wprowadzeniu poprawek suma skorygowanych przyrostów odpowiada wymaganemu nawiązaniu do punktów o znanych współrzędnych.
Minus wynika z zasady kompensacji: jeśli suma przyrostów daje błąd domknięcia, poprawki muszą działać w przeciwnym kierunku, aby ten błąd znieść. Bez minusa poprawki zwiększałyby rozbieżność zamiast ją redukować.
W popularnym podejściu szkolnym rozdział jest proporcjonalny do długości boku. Oznacza to, że każdy bok dostaje część błędu w proporcji D/ΣD, gdzie D to długość boku, a ΣD to suma długości wszystkich boków. Dłuższe boki mają większą poprawkę.
Potrzebujesz błędu domknięcia w osi x (fΔx), długości rozpatrywanego boku (D) oraz sumy długości wszystkich boków (ΣD). W praktyce wcześniej oblicza się przyrosty Δx, wykonuje kontrolę domknięcia, a dopiero potem wyznacza poprawki.
Różnią się tym, że odnoszą się do innych osi układu współrzędnych i wykorzystują odpowiedni błąd domknięcia: dla x jest to fΔx, a dla y fΔy. Konstrukcja rozdziału (np. proporcjonalnie do długości) może być analogiczna, ale nie wolno mieszać błędów między osiami.
Tak. Po dodaniu poprawek do wszystkich przyrostów należy ponownie zsumować skorygowane Δx i Δy. Suma powinna spełniać warunek nawiązania (zgodność z różnicą współrzędnych punktów końcowych). To szybka kontrola rachunkowa, którą warto robić na egzaminie.
Najczęstsze pomyłki to: brak znaku "-", użycie fΔy zamiast fΔx (lub odwrotnie), wstawienie niewłaściwego mianownika (np. ΣΔx zamiast ΣD), oraz nieuwzględnienie tego, że D/ΣD jest współczynnikiem bezwymiarowym. Pomaga kontrola jednostek i sensu fizycznego.
Stosuje się go w wyrównaniu wstępnym ciągów poligonowych, gdy przyjmuje się, że dokładność wpływu pojedynczego boku jest w przybliżeniu związana z jego długością. Jest to częste uproszczenie dydaktyczne i egzaminacyjne, które pozwala szybko rozdzielić błąd domknięcia.
Ćwicz stały schemat: oblicz przyrosty, policz sumy, wyznacz błędy domknięcia fΔx i fΔy, rozdziel poprawki na boki, dodaj poprawki do przyrostów i wykonaj kontrolę sum. Przy powtórce zapisuj symbole konsekwentnie, bo na egzaminie często myli się oznaczenia.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Znak "-" wynika z kompensacji błędu domknięcia."

Materiały:

  • Podręcznik z geodezji inżynieryjnej obejmujący ciągi poligonowe i wyrównanie
  • Skrypt/notes z obliczeń geodezyjnych: przyrosty współrzędnych i błędy domknięcia
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych dotyczących wyrównania poligonów

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego