KWALIFIKACJA MEC9 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 20.
Masz do wykonania pasowanie H7/h6. Oblicz wartość górnego pola tolerancji dla otworu H7 o średnicy nominalnej 50 mm. Znajomość podstawowych wartości jest niezbędna. Dane do obliczeń: TME = 16i0.45, gdzie i to wartość średnicy nominalnej w milimetrach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla otworu w położeniu H odchyłka dolna EI = 0, więc górne odchylenie ES jest równe wartości pola tolerancji klasy IT.
Przy średnicy nominalnej 50 mm dla klasy 7 otrzymuje się IT7 = 25 µm, czyli 0,025 mm. Dlatego poprawna jest wartość 0,025 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania H7/h6 litera określa położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego, a liczba określa klasę dokładności IT (szerokość tolerancji).

Dla otworu H obowiązuje zasada systemu otworu podstawowego: odchyłka dolna EI = 0. Oznacza to, że pole tolerancji otworu "startuje" od wymiaru nominalnego i rozciąga się w górę. W takiej sytuacji odchyłka górna ES (czyli to, o co maksymalny wymiar otworu może przekroczyć nominalny) jest równa wartości tolerancji IT dla danej klasy.

W tym zadaniu chodzi o otwór H7 o średnicy nominalnej 50 mm, więc szukana wartość górna to ES = IT7 dla tego zakresu średnic. Dla 50 mm typowa wartość IT7 wynosi 25 µm, co po przeliczeniu daje 0,025 mm (ponieważ 1 mm = 1000 µm).

Dlaczego pozostałe wartości nie pasują?

  • 0,035 mm (35 µm) jest większe od typowej tolerancji IT7 dla tej średnicy i częściej odpowiada luźniejszej klasie lub błędnej interpretacji wzoru/jednostek.
  • 0,045 mm (45 µm) sugeruje jeszcze szerszą tolerancję – to częsty efekt pomylenia klas IT albo przyjęcia zbyt dużego wyniku pośredniego bez kontroli sensowności.
  • 0,055 mm (55 µm) zwykle wynika z błędu jednostek (np. potraktowania wartości w µm jak w mm w pewnym kroku) albo z zaokrągleń bez sprawdzenia, czy wynik odpowiada klasie 7.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pasowaniach najpierw ustal, czy pytanie dotyczy szerokości tolerancji IT, czy odchyłek granicznych. Dla otworu H od razu wiesz, że EI=0, więc "górna wartość" będzie równa IT dla danej klasy (po poprawnym przeliczeniu na mm).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Litera H oznacza położenie pola tolerancji otworu w systemie otworu podstawowego: odchyłka dolna EI = 0.

W praktyce minimalny wymiar otworu jest równy nominalnemu, a tolerancja "idzie" w górę, czyli maksymalny wymiar jest większy od nominalnego o wartość IT.

Pole tolerancji to dopuszczalny zakres zmienności wymiaru między wymiarem minimalnym a maksymalnym.

Odchyłka górna (ES) to różnica między wymiarem maksymalnym a nominalnym. Dla otworu H ES jest równa szerokości tolerancji IT, bo dolna odchyłka wynosi 0.

Jeśli pytanie mówi o górnym polu tolerancji lub odchyłce górnej otworu, w praktyce chodzi o ES.

Dla otworu H zachodzi zależność ES = IT, więc liczenie IT7 i podanie ES da ten sam wynik liczbowy (po konwersji jednostek).

W zapisie H7/h6 liczby 7 i 6 oznaczają różne klasy IT, czyli różne szerokości tolerancji.

Otwór zwykle wykonuje się w klasie nieco "luźniejszej" (IT7), a wałek w dokładniejszej (IT6), aby łatwiej uzyskać wymagany luz lub wcisk oraz zapewnić powtarzalność montażu.

Przeliczenie jest stałe: 1 mm = 1000 µm.

Aby zamienić µm na mm, dzielisz przez 1000: np. 25 µm = 25/1000 mm = 0,025 mm. Najczęstszy błąd to pozostawienie wyniku w µm i zapisanie go jako mm.

Dla otworów w okolicy 50 mm często stosuje się średnicówki czujnikowe lub średnicówki mikrometryczne, a w kontroli warsztatowej także sprawdziany (jeśli są dostępne).

Dobór zależy od wymaganej niepewności: im ciaśniejsza tolerancja, tym bardziej uzasadnione są przyrządy o wyższej dokładności.

Zwykle nie warto zgadywać, bo różnice między odpowiedziami (np. 0,025 i 0,035) odpowiadają realnie innym klasom dokładności.

Na egzaminie najlepiej wykonać obliczenia i dodatkowo zrobić kontrolę sensowności: dla otworu H7 wynik powinien być rzędu kilkudziesięciu mikrometrów, a nie setnych części milimetra.

W polskim zapisie liczbowym separatorem dziesiętnym jest zwykle przecinek, dlatego tolerancję zapisuje się np. 0,025 mm.

W dokumentacji międzynarodowej możesz spotkać kropkę, ale na egzaminie w języku polskim trzymaj się konsekwentnie zapisu z przecinkiem.

Najczęstsze są: pomylenie własności H i h (dla wałka h górna odchyłka = 0, a dla otworu H dolna odchyłka = 0), błędne jednostki (µm vs mm) oraz wybór nie tej wielkości (IT zamiast ES lub odwrotnie).

Pomaga schemat: litera → położenie, liczba → szerokość tolerancji.

Ćwicz trzy rzeczy: interpretację zapisu (H, h, IT), przeliczanie jednostek (µm↔mm) oraz zadania z tablicami/zakresami średnic.

Dobrą metodą jest rozwiązywanie serii zadań dla różnych średnic (np. 10, 30, 50, 80 mm) i porównywanie wyników z typowymi wartościami tolerancji.

info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Materiały:

  • Podręczniki do metrologii warsztatowej i tolerancji wymiarów (działy: pasowania, odchyłki, klasy IT)
  • Tablice pasowań i tolerancji (system ISO) stosowane w rysunku technicznym maszynowym
  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego: oznaczanie H/h oraz interpretacja pól tolerancji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego