KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 17.
Metoda wyodrębniania składnika z ciekłej lub stałej mieszaniny wieloskładnikowej poprzez jego rozpuszczanie w odpowiednio dobranym rozpuszczalniku to
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ekstrakcja polega na wyodrębnieniu składnika z mieszaniny przez jego selektywne rozpuszczenie w odpowiednio dobranym rozpuszczalniku. W opisie kluczowe jest "rozpuszczanie składnika", a nie odparowanie (destylacja) ani zlewanie cieczy znad osadu (dekantacja).

Pełne wyjaśnienie:

Opisana metoda to ekstrakcja, czyli rozdzielanie składników mieszaniny przez selektywne rozpuszczenie jednego z nich w odpowiednio dobranym rozpuszczalniku. W praktyce analitycznej (CHM.3) ekstrakcja jest bardzo częstym etapem przygotowania próbki: pozwala przenieść analit do roztworu, oddzielić go od składników matrycy lub wstępnie oczyścić próbkę przed dalszym oznaczeniem.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź "ekstrakcja."? Ponieważ w treści podano mechanizm: wyodrębnianie poprzez rozpuszczanie w dobranym rozpuszczalniku. To dokładnie definiuje ekstrakcję (np. ekstrakcję ciecz–ciecz lub stałe–ciecz), niezależnie od szczegółów aparatury.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu:

  • "saturacja." oznacza proces nasycania (np. roztworu substancją do osiągnięcia stanu nasycenia albo nasycania gazu parą). Nie jest to metoda wyodrębniania składnika z mieszaniny przez selektywną rozpuszczalność.
  • "destylacja." jest metodą rozdzielania opartą głównie na różnicach lotności i temperaturach wrzenia (parowanie i skraplanie). W pytaniu nie ma mowy o odparowaniu/skraplaniu, tylko o rozpuszczaniu w rozpuszczalniku.
  • "dekantacja." polega na zlaniu cieczy znad osadu lub oddzieleniu warstw po sedymentacji/rozwarstwieniu. Tu nie występuje etap opadania ani mechaniczne zlewanie, tylko rozpuszczanie składnika.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w definicji pojawia się dobór rozpuszczalnika i przeniesienie składnika do roztworu, najczęściej chodzi o ekstrakcję. Gdy mowa o wrzeniu i skraplaniu – destylacja. Gdy o osadzie i zlewaniu – dekantacja.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ekstrakcja to metoda rozdzielania, w której składnik mieszaniny przechodzi do dobranego rozpuszczalnika, bo lepiej się w nim rozpuszcza. W analityce służy do wyodrębniania analitu, oczyszczania próbki lub usuwania przeszkadzających składników matrycy.
Szukaj słów-kluczy: rozpuszczanie składnika, dobór rozpuszczalnika, "wyodrębnienie przez przeniesienie do rozpuszczalnika". Jeśli mechanizm nie dotyczy wrzenia ani zlewania znad osadu, tylko rozpuszczalności, najczęściej jest to ekstrakcja.
Destylacja rozdziela składniki głównie dzięki różnym temperaturom wrzenia (parowanie i skraplanie). W opisie ekstrakcji kluczowa jest różnica rozpuszczalności w dobranym rozpuszczalniku, a nie lotność. To zupełnie inny mechanizm separacji.
Saturacja to nasycanie (np. roztworu substancją do stanu nasycenia albo gazu parą). Nie opisuje rozdzielania mieszaniny na podstawie selektywnego rozpuszczania w osobnym rozpuszczalniku. Dlatego nie jest właściwą nazwą procesu z pytania.
Dekantacja to oddzielanie przez zlewanie cieczy znad osadu lub rozdział warstw po rozwarstwieniu. Ekstrakcja polega na przeniesieniu składnika do rozpuszczalnika dzięki jego rozpuszczalności. W dekantacji kluczowa jest sedymentacja/warstwy, a w ekstrakcji – rozpuszczanie.
Najczęściej myli się metody o podobnym celu ("rozdzielenie") bez sprawdzenia mechanizmu: wybiera się destylację, gdy nie ma wrzenia, albo dekantację, gdy nie ma osadu. Pomaga zasada: lotność → destylacja, osad/warstwy → dekantacja, rozpuszczalnik → ekstrakcja.
Ekstrakcję stosuje się, gdy trzeba wyodrębnić analit z trudnej matrycy, zwiększyć selektywność oznaczenia, usunąć interferencje lub przenieść składnik do roztworu nadającego się do dalszej analizy. To częsty etap przygotowania próbki przed analizą instrumentalną.
Rozpuszczalnik dobiera się tak, aby badany składnik dobrze się w nim rozpuszczał, a składniki niepożądane – możliwie słabo. Ważna jest też zgodność z dalszą analizą (np. brak reakcji ubocznych) i bezpieczeństwo pracy. W zadaniach testowych kluczem jest "selektywna rozpuszczalność".
Nie. Ekstrakcja może dotyczyć mieszanin ciekłych (np. ciecz–ciecz) oraz stałych (np. stałe–ciecz, gdy składnik stałej mieszaniny przechodzi do rozpuszczalnika). W obu przypadkach wspólny jest mechanizm: wyodrębnienie przez rozpuszczanie w dobranym rozpuszczalniku.
Najpierw nazwij mechanizm w głowie jednym słowem: rozpuszczanie, wrzenie albo zlewanie. Potem dopasuj metodę: rozpuszczanie → ekstrakcja, wrzenie/skraplanie → destylacja, zlewanie znad osadu/warstwy → dekantacja. To minimalizuje pomyłki przy podobnych pojęciach.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Ekstrakcja polega na wyodrębnieniu składnika z mieszaniny przez jego selektywne rozpuszczenie w odpowiednio dobranym rozpuszczalniku."

Źródła:

  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book), hasło "extraction" (E02202): https://goldbook.iupac.org/terms/view/E02202 (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL), "Ekstrakcja (chemia)": https://pl.wikipedia.org/wiki/Ekstrakcja_(chemia) (dostęp: 2026-03-01)
  • Chemguide, "Solvent extraction": https://www.chemguide.co.uk/physical/phaseeqia/extraction.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik do chemii analitycznej (działy: metody rozdzielania i przygotowanie próbek)
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji CHM.3 dotyczące przygotowania próbek
  • Słownik terminów chemicznych (hasła: ekstrakcja, destylacja, dekantacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego