KWALIFIKACJA CHM2 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 5.
Na jaką maksymalną wysokość (H) może być pompowana ciecz przez pompę PJM 40/140, pracującą z wydajnością (Q) 7 m3/h ?
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyki pompy PJM 40/140 w kontekście technika technologii chemicznej, kwalifikacja A6.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wysokość podnoszenia H dla danej pompy nie jest stała – zależy od wydajności Q. Dla pompy PJM 40/140 przy Q = 7 m3/h należy odczytać z charakterystyki H–Q wartość odpowiadającą temu przepływowi. Dla tego punktu pracy przyjęto H = 4,1 m.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu sprawdzana jest umiejętność interpretacji parametrów pracy pompy. Pompy (szczególnie wirowe) opisuje się m.in. zależnością wysokości podnoszenia H od wydajności Q. Oznacza to, że ta sama pompa może osiągać różne H w zależności od tego, jaki przepływ wymusza instalacja.

Aby wyznaczyć maksymalną wysokość (H) dla pracy z Q = 7 m3/h, w praktyce postępuje się tak:

  • przyjmuje się zadaną wydajność Q,
  • na krzywej H–Q dla danego modelu pompy odczytuje się odpowiadającą jej wartość H,
  • interpretuje się wynik jako zdolność pompy do wytworzenia różnicy energii/ciśnienia wyrażonej w metrach słupa cieczy.

Odpowiedź "4,1 m" odpowiada punktowi na charakterystyce dla Q = 7 m3/h.

Pozostałe odpowiedzi są błędne, ponieważ przedstawiają inne wartości H niż ta przypisana do Q = 7 m3/h dla rozpatrywanego modelu. Typowym źródłem pomyłek jest założenie, że "im większe H, tym lepiej" i wybór najwyższej liczby, mimo że wraz ze wzrostem Q wysokość podnoszenia zwykle maleje. Inną częstą trudnością jest mylenie H z wysokością geometryczną lub nieuwzględnianie, że odczyt zależy od konkretnej krzywej katalogowej pompy.

W zadaniach egzaminacyjnych tego typu kluczowe jest skojarzenie: Q podane w treści → odczyt H z charakterystyki H–Q, a nie wykonywanie obliczeń "na pamięć".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wysokość podnoszenia (H) to miara energii, jaką pompa przekazuje cieczy, wyrażona w metrach słupa cieczy. W praktyce odpowiada zdolności pompy do pokonania różnicy ciśnień i strat w instalacji. Nie jest to tylko "wysokość rury", ale parametr zależny od warunków przepływu.
Wydajność Q najczęściej podaje się w m³/h (czasem w m³/s lub l/s), a wysokość podnoszenia H w metrach (m). Metry oznaczają tu metry słupa cieczy, czyli sposób zapisu energii/ciśnienia. Ważne jest, by nie mylić m z m³ i nie mieszać jednostek bez przeliczeń.
Najpierw odnajdź na osi przepływu wartość Q (np. 7 m³/h), poprowadź linię do przecięcia z krzywą H–Q dla danego modelu, a następnie odczytaj H na osi wysokości. To odczyt z wykresu/karty katalogowej, a nie wynik "na pamięć".
Dla wielu pomp (np. odśrodkowych) przy większym przepływie rosną straty wewnętrzne i zmienia się warunek pracy wirnika, co zwykle powoduje spadek H. Dlatego pompa ma krzywą pracy, a nie jedną stałą wartość. Punkt pracy wynika ze zderzenia charakterystyki pompy i instalacji.
Punkt pracy to takie Q i H, przy których jednocześnie spełniona jest charakterystyka pompy i opory przepływu instalacji. W praktyce jest to miejsce przecięcia krzywej H–Q pompy z krzywą oporów rurociągu. Zmiana zaworu, średnicy lub zabrudzenia instalacji przesuwa punkt pracy.
Nie. Maksymalna wysokość (tzw. wysokość zamknięcia) dotyczy zwykle bardzo małego przepływu, ale w zadaniu podano konkretną wydajność Q. Tutaj "maksymalna wysokość przy Q=7 m³/h" oznacza wartość H przypisaną do tego przepływu na krzywej H–Q danego modelu.
Najczęstsze pomyłki to: wybór największej liczby z odpowiedzi bez odczytu z krzywej, traktowanie H jako stałej cechy pompy niezależnej od Q, oraz mylenie wysokości podnoszenia z wysokością geometryczną. Często pojawia się też błąd jednostek (m, bar, kPa).
W praktyce porównuje się parametry z dokumentacji (krzywa H–Q) z pomiarami instalacyjnymi: przepływem (np. z przepływomierza) i różnicą ciśnień (manometry przed i za pompą). Wynik można przeliczyć na metry słupa cieczy, aby porównać z H z karty katalogowej.
Wartości H dla konkretnego modelu zależą od wersji urządzenia, prędkości obrotowej, średnicy wirnika i warunków odniesienia. Jeśli producent aktualizuje typoszereg lub dokumentację, liczby z dawnych materiałów mogą się różnić. Na egzaminie obowiązuje to, co wynika z podanej/załączonej charakterystyki.
Ćwicz odczyt z wykresów H–Q i rozumienie zależności między Q, H oraz instalacją. Utrwal pojęcia: wysokość podnoszenia, punkt pracy, straty przepływu, kawitacja. Rozwiązuj zadania na podstawie kart katalogowych i schematów instalacji – to najbliższe praktyce eksploatacji urządzeń w zakładzie chemicznym.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Wysokość podnoszenia H dla danej pompy nie jest stała – zależy od wydajności Q."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Wysokość podnoszenia" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wysoko%C5%9B%C4%87_podnoszenia (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Pompa odśrodkowa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Pompa_od%C5%9Brodkowa (dostęp: 2026-03-01)
  • Engineering ToolBox: "Pump Head" – https://www.engineeringtoolbox.com/pump-head-d_1113.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje producentów pomp i karty katalogowe (krzywe H–Q, sprawność, NPSH)
  • Podstawy hydrauliki i maszyn przepływowych (pompy wirowe) – skrypt/notes z zajęć
  • Materiały szkolne z eksploatacji maszyn i urządzeń przemysłu chemicznego (dobór i praca pomp)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego