KWALIFIKACJA BPO1 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 20.
Na diagramie przedstawiono zamknięty układ człowiek - maszyna. Prawidłowy proces pracy człowieka obejmuje:
Ilustracja przedstawia diagram zamkniętego układu człowiek-maszyna, który jest istotny w kontekście egzaminu z kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Proces pracy człowieka w układzie człowiek–maszyna opisuje się jako cykl:
odbiór bodźców (percepcja) → wybór działania (podjęcie decyzji) → realizacja działania (wykonanie). Odpowiedzi skrócone pomijają kluczowy etap albo nie obejmują całego ciągu od informacji do reakcji.

Pełne wyjaśnienie:

W zamkniętym układzie człowiek–maszyna operator jest elementem sterującym, który odbiera informacje, podejmuje decyzję i wykonuje działanie. To klasyczny opis przetwarzania informacji przez człowieka w pracy: najpierw następuje percepcja (rejestracja i rozpoznanie sygnałów z otoczenia/maszyny), następnie etap decyzyjny (wybór reakcji zgodnej z celem i procedurą), a na końcu wykonanie (reakcja ruchowa lub inna czynność, która wpływa na maszynę i domyka sprzężenie zwrotne).

Odpowiedź "percepcję, podjęcie decyzji i jej wykonanie." jest poprawna, bo obejmuje pełny, logiczny ciąg od wejścia informacji do wyjścia działania. Bez wykonania decyzja nie oddziałuje na maszynę, więc układ nie realizuje procesu pracy.

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne:

  • "uzyskanie informacji i działanie." – jest zbyt ogólne i pomija jawnie etap podjęcia decyzji, który w modelach człowiek–maszyna stanowi kluczowy element między percepcją a reakcją (inaczej trudno analizować błędy operatora i czasy reakcji).
  • "przetworzenie informacji oraz podjęcie decyzji." – urywa cykl przed reakcją. W praktyce BHP i ergonomii ważne jest właśnie to, że po decyzji następuje wykonanie (działanie na elementach sterowniczych), które może być źródłem zagrożeń lub błędów.
  • "podjęcie decyzji i przekazanie podjętej decyzji efektorom (mięśniom)." – miesza poziom opisu: fizjologiczne "efektory" nie zastępują etapu percepcji. Dodatkowo samo "przekazanie" nie jest równoznaczne z wykonaniem czynności w środowisku pracy.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy procesu pracy człowieka w pętli sterowania, szukaj odpowiedzi kompletnej: sygnał/bodziec → decyzja → reakcja. Najczęstszą pułapką są odpowiedzi skrócone, które brzmią sensownie, ale nie obejmują całego cyklu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To system ze sprzężeniem zwrotnym, w którym człowiek odbiera sygnały z maszyny/otoczenia, podejmuje decyzje i wykonuje działania wpływające na maszynę, a skutki tych działań wracają do człowieka jako nowe informacje. Taki opis pomaga analizować błędy operatora i ryzyko wypadków.
Najczęściej wyróżnia się: percepcję (odbiór i rozpoznanie bodźców), podjęcie decyzji (wybór reakcji) oraz wykonanie (realizacja działania, np. ruch na elemencie sterowniczym). Dopiero komplet tych etapów tworzy pełną pętlę działania operatora.
Bo w analizie ergonomicznej kluczowy jest etap pośredni: decyzja. To w nim powstają błędy interpretacji, złe wybory reakcji i opóźnienia czasowe. Odpowiedź z dwoma etapami jest zbyt ogólna i nie oddaje mechanizmu sterowania w pętli człowiek–maszyna.
Percepcja to odbiór i interpretacja sygnałów: wzrokowych (kontrolki, wskaźniki), słuchowych (alarmy), dotykowych (drgania, opór) itp. W BHP ma znaczenie, bo niewłaściwa widoczność, hałas lub przeciążenie informacją zwiększają ryzyko pomyłki i wypadku.
Najczęściej przy presji czasu, zmęczeniu, rozproszeniach uwagi, nadmiarze alarmów, niejednoznacznych komunikatach lub złych procedurach. Wtedy operator może podjąć decyzję "na skróty", kierując się nawykiem zamiast analizą, co bywa krytyczne przy obsłudze maszyn.
Bo to wykonanie decyzji realnie zmienia stan maszyny i środowiska pracy. Nawet dobra decyzja nie poprawi bezpieczeństwa, jeśli zostanie źle wykonana (np. pomylenie przycisku, zbyt duża siła, nieprawidłowa kolejność czynności). Ten etap często wiąże się z zagrożeniami mechanicznymi.
To termin z fizjologii i psychologii, ale w pytaniach o standardowy proces pracy w układzie człowiek–maszyna zwykle oczekuje się ujęcia funkcjonalnego: percepcja → decyzja → wykonanie. Samo "przekazanie do efektorów" nie zastępuje percepcji i nie opisuje jasno wykonanej czynności.
Przetwarzanie informacji dotyczy tego, co dzieje się "w głowie": rozpoznanie sygnału, ocena sytuacji, wybór reakcji. Wykonanie to działanie fizyczne lub operacyjne, np. naciśnięcie przycisku, ustawienie dźwigni, zatrzymanie maszyny. W pytaniu zwykle potrzebne są oba elementy.
Przykład: operator widzi migającą kontrolkę i słyszy alarm (percepcja), rozpoznaje awarię i wybiera procedurę zatrzymania (decyzja), naciska wyłącznik awaryjny i odsuwa ręce od strefy niebezpiecznej (wykonanie). Skutek to zatrzymanie maszyny i nowa informacja zwrotna.
Warto opanować podstawowe modele ergonomiczne (pętla sterowania), pojęcia: percepcja, uwaga, decyzja, reakcja oraz typowe źródła błędów ludzkich. Ucz się na przykładach ze stanowisk pracy: sygnały, alarmy, elementy sterownicze i skutki błędów wykonania.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że proces pracy człowieka w układzie człowiek–maszyna opisuje się jako cykl:odbiór bodźców (percepcja) → wybór działania (podjęcie decyzji) → realizacja działania (wykonanie).

Źródła:

  • Wickens, C. D.; Lee, J. D.; Liu, Y.; Becker, S. E.: "An Introduction to Human Factors Engineering", rozdziały o modelu przetwarzania informacji i pętlach człowiek–maszyna (wydania akademickie).
  • Dul, J.; Weerdmeester, B.: "Ergonomia praktyczna", rozdziały o obciążeniu informacyjnym, percepcji i podejmowaniu decyzji (wydania polskie).
  • Grandjean, E.; Kroemer, K. H. E.: "Fitting the Task to the Human: A Textbook of Occupational Ergonomics", część o interakcji człowiek–maszyna i przetwarzaniu informacji.

Materiały:

  • Podręczniki z ergonomii i czynników ludzkich (modele przetwarzania informacji)
  • Materiały szkoleniowe BHP dotyczące ergonomii stanowisk pracy
  • Opracowania o błędach ludzkich (human error) i projektowaniu interfejsów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego