KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 2.
Na której ilustracji przedstawiono łożysko toczne?
Ilustracja przedstawia cztery różne obiekty, które mogą być związane z mechaniką lub elektrotechniką.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko toczne rozpoznaje się po obecności elementów tocznych (kulek lub wałeczków) pracujących między dwiema bieżniami/pierścieniami. W tym zadaniu właściwa ilustracja przedstawia właśnie taki układ, dlatego poprawna odpowiedź wskazuje "ilustrację 2", a pozostałe nie pokazują cech łożyska tocznego.

Pełne wyjaśnienie:

Łożysko toczne to element maszyn służący do podparcia wału lub innego elementu obracającego się, przy możliwie małych oporach ruchu. Jego cechą rozpoznawczą (na przekroju lub rysunku poglądowym) jest obecność elementów tocznych (najczęściej kulek lub wałeczków) umieszczonych pomiędzy pierścieniem wewnętrznym i pierścieniem zewnętrznym. Elementy toczne toczą się po bieżniach, a ich rozstaw zwykle utrzymuje koszyk.

Dlatego poprawna odpowiedź "Na ilustracji 2." oznacza, że to właśnie tam widoczny jest typowy układ pracy łożyska tocznego: dwa współosiowe pierścienie/bieżnie oraz elementy toczne pomiędzy nimi. Rozpoznanie opiera się na identyfikacji tej konstrukcji, a nie na samym fakcie, że jakiś element ma kształt okrągły.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, ponieważ odpowiadają ilustracjom, które nie prezentują cech definicyjnych łożyska tocznego. W praktyce wśród typowych "mylących" rysunków spotyka się m.in. tuleje, pierścienie dystansowe, uszczelnienia, elementy opraw, a także łożyska ślizgowe (bez elementów tocznych). Brak widocznych kulek/wałeczków między bieżniami lub brak dwóch pierścieni współpracujących z elementami tocznymi powinien skłonić do odrzucenia takiej ilustracji.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na rysunku trzech sygnałów naraz: (1) dwa pierścienie/bieżnie, (2) elementy toczne pomiędzy nimi, (3) regularne rozmieszczenie elementów tocznych (często z koszykiem). Jeśli widzisz tylko "okrągły" detal bez tych cech, to najczęściej nie jest łożysko toczne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko toczne to element podpierający części ruchome (np. wał), w którym tarcie ślizgowe zastępuje się tarciem tocznym. Dzięki kulkom lub wałeczkom między bieżniami zmniejsza opory ruchu, ułatwia obrót i przenosi obciążenia promieniowe oraz/lub osiowe.
Szukaj dwóch pierścieni (wewnętrznego i zewnętrznego) oraz elementów tocznych pomiędzy nimi. Na przekroju często widać kulki/wałeczki rozmieszczone równomiernie po obwodzie, czasem z koszykiem. Sam okrągły kształt elementu nie wystarcza.
Typowe łożysko toczne składa się z pierścienia wewnętrznego, pierścienia zewnętrznego, bieżni, elementów tocznych (kulki/wałeczki/igiełki) oraz koszyka. W praktyce dochodzą też uszczelnienia lub osłony i środek smarny.
W silnikach łożyska toczne zapewniają małe straty mechaniczne, stabilne prowadzenie wału i łatwą wymianę w serwisie. Dobrze przenoszą obciążenia promieniowe od wirnika i sprzęgieł. Przy prawidłowym smarowaniu i montażu pracują długo i przewidywalnie.
Łożysko toczne ma elementy toczne między bieżniami i zwykle mniejsze opory przy rozruchu. Łożysko ślizgowe nie ma kulek/wałeczków – wał ślizga się po panewce na filmie smarnym. Ślizgowe bywa korzystne przy bardzo dużych prędkościach i odpowiednim smarowaniu.
Najczęściej myli się łożysko z tuleją, uszczelniaczem lub oprawą, bo wszystkie mogą mieć kształt pierścienia. Błąd wynika z pomijania elementów tocznych i bieżni. Warto zawsze sprawdzić, czy widać kulki/wałeczki oraz dwa współpracujące pierścienie.
Jednorzędowe ma jeden rząd elementów tocznych (np. jedną "koronę" kulek), a dwurzędowe dwa rzędy, co zwykle zwiększa nośność i sztywność. Na rysunku dwurzędowe rozpoznasz po dwóch torach tocznych/układach elementów tocznych ustawionych obok siebie.
Nie. Elementami tocznymi mogą być kulki, wałeczki, igiełki lub baryłki. Zależnie od typu łożyska zmienia się zdolność przenoszenia obciążeń i tolerancja niewspółosiowości. Na ilustracjach ważne jest zauważenie "elementów tocznych" jako takich, nie tylko kulek.
Typowe objawy to hałas (szum, wycie), wzrost drgań, nagrzewanie się oprawy oraz luzy na wale. Często przyczyną jest zanieczyszczenie, zbyt mała ilość smaru, niewłaściwy montaż (uderzenia, nacisk przez niewłaściwy pierścień) lub przeciążenie.
Ćwicz na zdjęciach i przekrojach: rozróżniaj pierścienie, bieżnie, elementy toczne i koszyk. Ucz się podstawowych typów (kulkowe, walcowe, igiełkowe, stożkowe) i tego, co je odróżnia. Na egzaminie najpierw szukaj elementów tocznych, dopiero potem detali.
info

Około 75% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że łożysko toczne rozpoznaje się po obecności elementów tocznych (kulek lub wałeczków) pracujących między dwiema bieżniami/pierścieniami.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Łożysko toczne" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (EN): "Rolling-element bearing" – https://en.wikipedia.org/wiki/Rolling-element_bearing (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw budowy maszyn (rozdziały: łożyska)
  • Katalogi producentów łożysk (rysunki przekrojowe i nazewnictwo części)
  • Materiały dydaktyczne z montażu i konserwacji maszyn elektrycznych (sekcja: łożyskowanie wału)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego