KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 10.
Na którym rysunku przedstawiono układ zasilania lampy rtęciowej?
Ilustracja przedstawia cztery schematy elektryczne oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ zasilania wysokociśnieniowej lampy rtęciowej (LRF) rozpoznaje się po dławiku szeregowym ograniczającym prąd, kondensatorze do kompensacji oraz elektrodzie pomocniczej (zapłonowej) połączonej przez rezystor z elektrodą główną.
Takie cechy ma rysunek oznaczony jako B.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce egzaminacyjnej i technicznej określenie "lampa rtęciowa" najczęściej odnosi się do wysokociśnieniowej lampy rtęciowej (często spotykanej w oświetleniu przemysłowym i zewnętrznym). Taki typ źródła wymaga układu, który ogranicza prąd oraz zapewnia poprawny zapłon wyładowania.

Odpowiedź "B" jest poprawna, ponieważ schemat pokazuje typowy układ zasilania lampy wysokociśnieniowej:

  • dławik włączony szeregowo z lampą (pełni rolę statecznika, stabilizuje/ogranicza prąd wyładowania),
  • kondensator do kompensacji mocy biernej, podłączony równolegle do zasilania,
  • elektrodę pomocniczą (zapłonową) wewnątrz bańki oraz rezystor do elektrody głównej – to charakterystyczny element zapłonu w lampach tego typu.

Dlaczego pozostałe rysunki nie pasują?

  • "A" przedstawia układ świetlówki: rozpoznawalny po starterze bimetalicznym (zapłonniku) oraz dwóch elektrodach żarzonych w rurze. Świetlówka jest lampą rtęciową niskociśnieniową, ale w zadaniach "lampa rtęciowa" bez doprecyzowania zwykle nie oznacza świetlówki.
  • "C" pokazuje elektroniczny układ zapłonowy z elementami półprzewodnikowymi (np. dioda, element sterowany) i oznaczeniem odbiornika sugerującym inny typ lampy wyładowczej. To nie jest klasyczny, prosty układ zasilania lampy rtęciowej LRF.
  • "D" ma formę uogólnioną/blokową z zapłonnikiem impulsowym, typową raczej dla innych rozwiązań (np. części lamp wysokoprężnych z zewnętrznym zapłonnikiem), a nie dla klasycznej lampy rtęciowej z elektrodą pomocniczą.

Wskazówka do nauki: gdy na schemacie widzisz starter – myśl "świetlówka". Gdy widzisz elektrodę pomocniczą + rezystor w samej lampie – myśl "wysokociśnieniowa lampa rtęciowa (LRF)".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To lampa wyładowcza, w której światło powstaje w łuku elektrycznym w parach rtęci pod wysokim ciśnieniem. Do pracy wymaga ograniczenia prądu (statecznika, zwykle dławika), a zapłon bywa realizowany przez elektrodę pomocniczą wewnątrz lampy.
Świetlówka jest niskociśnieniową lampą wyładowczą wykorzystującą pary rtęci, więc technicznie jest "rtęciowa". W praktyce jednak w zadaniach "lampa rtęciowa" często oznacza typ wysokociśnieniowy, dlatego trzeba rozróżniać je po układzie zapłonu i symbolach.
Szukaj cech diagnostycznych: dławik w szeregu z lampą (statecznik), kondensator do kompensacji oraz elektroda pomocnicza w lampie połączona przez rezystor z elektrodą główną. Taki zestaw elementów wskazuje na LRF.
Starter bimetaliczny jest typowym elementem klasycznego układu świetlówki. Jego rola to krótkotrwałe zwarcie elektrod (podgrzanie żarników), a po rozwarciu wygenerowanie impulsu napięciowego na dławiku ułatwiającego zapłon. To nie jest typowy wyróżnik lampy LRF.
Dławik (statecznik indukcyjny) ogranicza i stabilizuje prąd wyładowania. Bez niego po zapłonie prąd mógłby gwałtownie wzrosnąć, co prowadzi do uszkodzenia lampy i elementów instalacji. Na schemacie zwykle jest włączony szeregowo z lampą.
Kondensator bywa stosowany do kompensacji mocy biernej pobieranej przez dławik, czyli poprawy współczynnika mocy instalacji. W praktyce zmniejsza to obciążenie sieci mocą bierną i bywa wymagane w instalacjach z wieloma oprawami wyładowczymi.
Najczęściej myli się znaczenie terminu "lampa rtęciowa" i automatycznie wybiera schemat świetlówki, bo jest bardziej znany. Drugi błąd to ignorowanie elementu zapłonowego: starter vs elektroda pomocnicza z rezystorem. Warto patrzeć na element wyróżniający, nie tylko na dławik.
Były i są spotykane w oświetleniu przemysłowym, halowym oraz zewnętrznym, gdzie liczy się duży strumień świetlny i odporność na warunki pracy. W obiektach technicznych (np. magazyny, warsztaty) można spotkać podobne układy z statecznikiem i kompensacją.
Nie zawsze. Dławik i kondensator występują w wielu układach lamp wyładowczych. Kluczowe jest rozpoznanie sposobu zapłonu: dla świetlówki typowy jest starter, a dla lampy rtęciowej LRF charakterystyczna jest elektroda pomocnicza połączona przez rezystor.
Najlepiej uczyć się "po cechach": starter → świetlówka, elektroda pomocnicza + rezystor → LRF, zewnętrzny zapłonnik impulsowy → inne lampy wysokoprężne. Pomaga też rysowanie uproszczonych schematów i podpisywanie funkcji każdego elementu.
info

Około 50% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Lampa rtęciowa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Lampa_rt%C4%99ciowa (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (PL): "Świetlówka" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awietl%C3%B3wka (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (PL): "Statecznik" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Statecznik (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki/zeszyty ćwiczeń z podstaw elektrotechniki: symbole i czytanie schematów
  • Materiały o lampach wyładowczych: świetlówki, lampy rtęciowe wysokociśnieniowe, lampy sodowe i ich układy zapłonowe
  • Karty katalogowe opraw i źródeł światła (sekcje: układ zasilania, statecznik, zapłon)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego