KWALIFIKACJA DRM4 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 22.
Na którym rysunku przedstawiono ułożenie desek przygotowanych do klejenia płyty stołu, które najskuteczniej zapobiegnie jego paczeniu?
Ilustracja przedstawia cztery rysunki desek, oznaczone literami A, B, C i D, które są przygotowane do klejenia płyty stołu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najskuteczniej ogranicza paczenie klejonki takie ułożenie desek, w którym naprzemiennie odwraca się ich stronę rdzeniową i korową (kierunek "miseczkowania" słojów). Dzięki temu odkształcenia poszczególnych desek częściowo się znoszą, a cała płyta jest stabilniejsza podczas zmian wilgotności.

Pełne wyjaśnienie:

Drewno jest materiałem anizotropowym, czyli zmienia wymiary w różnym stopniu w zależności od kierunku (wzdłuż włókien, promieniowo i stycznie). Przy zmianach wilgotności największe odkształcenia pojawiają się zwykle w kierunku stycznym do słojów, co powoduje typowe łódkowanie (wygięcie "w miskę") pojedynczej deski.

Dlatego przy przygotowaniu desek do klejenia płyty stołu dąży się do tego, aby naturalne tendencje do wygięcia nie sumowały się w jednym kierunku. Najlepszą praktyką jest układ, w którym naprzemiennie odwraca się deski: raz stroną korową "do góry", a raz stroną rdzeniową "do góry" (czyli z naprzemiennym przebiegiem łuków słojów na przekroju). W takim układzie jedna deska dąży do wygięcia w jedną stronę, sąsiednia w przeciwną, a po sklejeniu powstaje płyta, w której te tendencje w dużej części się równoważą.

Pozostałe typowe układy widywane na rysunkach są mniej korzystne:

  • Ułożenie, w którym wszystkie deski mają słoje "w tę samą stronę", powoduje, że ich wygięcia się sumują, co zwiększa ryzyko paczenia całej płyty.
  • Układ przypadkowy, bez kontroli stron rdzeniowych/korowych, może dać efekt nierównomierny: część odkształceń się zniesie, ale część się nałoży, a płyta będzie pracowała nierówno.
  • Układy skupiające podobne deski obok siebie (np. podobny łuk słojów, podobna krzywizna) sprzyjają lokalnym naprężeniom i falowaniu powierzchni.

W praktyce stabilność klejonki zależy też od: wyrównanej wilgotności materiału, prawidłowego strugania i dopasowania krawędzi, równomiernego docisku podczas klejenia oraz odpowiedniego przechowywania po sklejeniu. Jednak w ramach tego pytania kluczowy jest układ słojów w sąsiadujących deskach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej stosuje się układ, w którym deski są ułożone naprzemiennie stroną rdzeniową i korową (łuki słojów raz "w górę", raz "w dół"). Dzięki temu naturalne odkształcenia poszczególnych desek częściowo się znoszą i płyta jest stabilniejsza.
Każda deska ma tendencję do wygięcia w określoną stronę, wynikającą z anizotropii skurczu drewna. Gdy sąsiednie deski są odwrócone, ich "ciągnięcie" działa przeciwnie, więc po sklejeniu powstaje kompensacja odkształceń, a nie ich sumowanie.
To strony wynikające z położenia względem rdzenia pnia. Przy oglądaniu przekroju deski łuki słojów wskazują kierunek: strona "bliżej rdzenia" i "bliżej kory". Ta informacja pomaga przewidzieć, w którą stronę deska może się łódkować przy zmianie wilgotności.
W kontekście stabilności zwykle tak, bo wtedy odkształcenia poszczególnych desek mają podobny kierunek i mogą się sumować, zwiększając paczenie całego blatu. Wyjątki zależą od konstrukcji, warunków pracy i doboru materiału, ale na egzaminie przyjmuje się zasadę układu naprzemiennego.
Najczęściej: nierówna wilgotność desek, zbyt duża różnica wilgotności między elementami, nieprawidłowy układ słojów, nierównomierny docisk przy klejeniu, a także późniejsze warunki eksploatacji (zmiany wilgotności i temperatury). Wszystkie te czynniki zwiększają naprężenia i odkształcenia.
Szukaj rysunku, na którym łuki słojów na przekrojach są ułożone naprzemiennie: raz wybrzuszeniem do góry, raz do dołu. Taki schemat odpowiada odwracaniu stron rdzeniowych/korowych w sąsiadujących deskach, co ogranicza łączny efekt łódkowania.
Tak, to jeden z kluczowych czynników. Jeśli deski mają różną wilgotność albo drewno nie jest dostosowane do warunków pomieszczenia, po czasie będzie oddawać lub pobierać wilgoć, zmieniając wymiary. To prowadzi do naprężeń i paczenia, nawet przy poprawnym układzie słojów.
Typowe błędy to wybór układu "najładniejszego", a nie najbardziej stabilnego, oraz nieuwzględnienie, że drewno pracuje różnie w różnych kierunkach. Często też myli się znaczenie łuków słojów na przekroju i nie łączy tego z kierunkiem możliwego wygięcia deski.
Klej i docisk łączą elementy, ale nie eliminują całkowicie pracy drewna. Gdy deski mają tendencję do paczenia w tę samą stronę, po sklejeniu powstają większe naprężenia i płyta nadal może się odkształcać. Poprawny układ słojów to podstawowa metoda ograniczenia problemu.
Ćwicz rozpoznawanie słojów na przekroju deski i przewidywanie kierunku łódkowania. Utrwal pojęcia: skurcz, pęcznienie, anizotropia. Warto też oglądać realne przykłady w warsztacie: jak zachowują się deski przy zmianach wilgotności i dlaczego układ naprzemienny poprawia stabilność.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Najskuteczniej ogranicza paczenie klejonki takie ułożenie desek, w którym naprzemiennie odwraca się ich stronę rdzeniową i korową (kierunek "miseczkowania" słojów)."

Źródła:

  • USDA Forest Service, Forest Products Laboratory: "Wood Handbook—Wood as an Engineering Material", rozdziały o skurczu/pęcznieniu i stabilności wymiarowej (FPL–GTR), https://www.fpl.fs.usda.gov/documnts/fplgtr/fplgtr190/fpl_gtr190.pdf - dostęp 2026-02-27
  • TRADA (Timber Research and Development Association): materiały edukacyjne o ruchach drewna i przyczynach paczenia (shrinkage/warping), https://www.trada.co.uk/ - dostęp 2026-02-27
  • Encyklopedia PWN (hasła ogólne): "drewno" oraz zagadnienia związane ze skurczem i pęcznieniem, https://encyklopedia.pwn.pl/ - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii drewna: skurcz, pęcznienie i anizotropia drewna
  • Materiały szkoleniowe z praktyki stolarskiej: zasady wykonywania klejonki i dobór lameli
  • Publikacje o wadach drewna i metodach ich ograniczania (paczenie, skręcanie, łódkowanie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego