KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016 (test 2)

PYTANIE NR 30.
Na podstawie fragmentu algorytmu przedstawionego za pomocą sieci GRAFCET określ, jaki warunek musi być spełniony, aby został wykonany krok 8.
Ilustracja przedstawia fragment algorytmu w formie sieci GRAFCET, używanej w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby został wykonany krok 8, w GRAFCET muszą być spełnione warunki receptywności wynikające z przejścia prowadzącego do tego kroku.
Poprawna odpowiedź ma postać koniunkcji: tylko jednoczesne spełnienie stanów S1=0, S2=1, S3=0 i S4=0 umożliwia uaktywnienie kroku 8; warianty z "lub" nie wymuszają pełnego zestawu warunków.

Pełne wyjaśnienie:

W sieci GRAFCET (opis sekwencyjny) przejście do kolejnego kroku następuje wtedy, gdy jednocześnie:

  • aktywny jest krok poprzedzający (lub odpowiednia gałąź w strukturze), oraz
  • spełniony jest warunek przejścia (tzw. receptywność) zapisany logiką 0/1.

Pytanie dotyczy tego, jaki warunek musi być spełniony, aby został wykonany krok 8. Odpowiedź "S1 = 0 i S2 = 1 i S3 = 0 i S4 = 0" jest poprawna, ponieważ jest to warunek typu AND (koniunkcja): wszystkie składowe muszą być spełnione równocześnie. W praktyce oznacza to, że krok 8 jest dozwolony tylko w jednym, ściśle określonym stanie sygnałów.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "S1 = 1 i S2 = 0 i S3 = 1 i S4 = 1" opisuje inny, przeciwny zestaw stanów. Jeśli warunek na wejściu do kroku 8 wymaga S2=1 oraz pozostałych równych 0, to ten wariant nie może uruchomić kroku 8.
  • "S1 = 0 lub S2 = 1 lub S3 = 0 lub S4 = 0" to alternatywa (OR). Taki zapis byłby spełniony już po spełnieniu jednego z warunków, więc nie odpowiada sytuacji, w której wymagany jest kompletny zestaw stanów wejściowych.
  • "S1 = 1 lub S2 = 0 lub S3 = 1 lub S4 = 1" również jest alternatywą i dodatkowo wskazuje stany niezgodne z wymaganym układem sygnałów. Taki warunek byłby spełniony w wielu niepożądanych sytuacjach.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zlokalizuj w GRAFCET przejście bezpośrednio prowadzące do kroku 8, a dopiero potem przepisz logikę warunku. Uważaj na "i" versus "lub" – w algorytmach sterowania sekwencyjnego warunki bezpieczeństwa i blokady bardzo często są koniunkcją.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
GRAFCET to graficzny opis sterowania sekwencyjnego: pokazuje kroki (stany procesu) oraz przejścia między nimi zależne od warunków 0/1. W mechatronice ułatwia projektowanie i diagnozę pracy maszyn, np. podajników, siłowników, chwytaków czy stanowisk montażowych.
Warunek przejścia (receptywność) to zapis logiczny umieszczony przy przejściu. Przejście jest możliwe, gdy aktywny jest krok poprzedzający i spełniona jest receptywność. Zapis z "i" oznacza, że wszystkie sygnały muszą mieć wymagane stany równocześnie.
Operator "i" (AND) ogranicza przejście do jednej, kontrolowanej sytuacji, co zmniejsza ryzyko niepożądanego zadziałania. Operator "lub" (OR) bywa zbyt "luźny", bo wystarczy spełnienie jednego warunku, co może uruchomić krok w niewłaściwym momencie.
Wartości 0/1 oznaczają stany logiczne sygnałów (np. wejść z czujników, markerów PLC lub warunków pomocniczych). 1 zwykle oznacza stan aktywny/prawdziwy, a 0 nieaktywny/fałszywy. Kluczowe jest, by odczytać, które stany są wymagane dla danego przejścia.
Najczęściej myli się warunek przejścia do danego kroku z warunkiem wykonania akcji w kroku, oraz myli się "i" z "lub". Częsty jest też błąd wskazania warunku z sąsiedniego przejścia, gdy na rysunku jest kilka podobnych fragmentów lub rozgałęzień.
Koniunkcja zawiera spójniki "i" między wszystkimi składowymi i oznacza wymaganie spełnienia pełnego zestawu warunków. Alternatywa zawiera "lub" i jest spełniona już przez jeden spełniony człon. Na egzaminie zwracaj uwagę na spójniki w zapisie.
"Lub" bywa uzasadnione, gdy istnieją równorzędne sposoby spełnienia warunku, np. start z dwóch przycisków, dwa czujniki potwierdzające tę samą pozycję lub obejście serwisowe (jeśli dopuszczone procedurą). W sterowaniu bezpieczeństwa zwykle stosuje się jednak bardziej restrykcyjne warunki.
W PLC kroki GRAFCET często mapuje się na bity/markery "krok aktywny", a warunki przejść na logikę wejść i markerów (0/1). Następnie akcje kroku sterują wyjściami (np. zaworami, napędami). Umiejętność takiego mapowania jest typowa przy uruchamianiu urządzeń mechatronicznych.
Poprawny warunek zależy od konkretnego fragmentu sieci: tego, jakie sygnały są przypisane do przejścia prowadzącego do kroku 8 i jaką mają logikę. Bez rysunku nie wiadomo, które sygnały są w ogóle brane pod uwagę ani czy występuje rozgałęzienie, synchronizacja lub warunki dodatkowe.
Ćwicz na krótkich fragmentach: zaznacz krok poprzedzający, odnajdź przejście do wskazanego kroku i przepisz receptywność. Potem sprawdź, czy warunek ma sens jako AND/OR. Pomaga też tworzenie własnych prostych przykładów z czujnikami krańcowymi i przyciskami START/STOP.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 60% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • IEC 60848:2013, "Grafcet specification language for sequential function charts" (norma opisująca zasady GRAFCET)
  • IEC 61131-3:2013, "Programmable controllers – Part 3: Programming languages" (SFC i podstawy języków PLC)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z automatyki/sekwencyjnych algorytmów sterowania (GRAFCET/SFC)
  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (obsługa SFC/Grafu sekwencji)
  • Zadania treningowe z odczytu GRAFCET: rozgałęzienia alternatywne i równoległe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego