KWALIFIKACJA ELM1 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 13.
Na podstawie fragmentu rysunku wykonawczego określ długość krawędzi X.
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla kwalifikacji ELM1 w zawodzie automatyk.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Krawędź X jest poziomym odcinkiem uskoku.
Aby ją wyznaczyć, porównuje się szerokość całkowitą górną (70 mm) z szerokością dolną, złożoną z dwóch odcinków 20 mm i 30 mm (razem 50 mm).
Zatem X = 70 − 50 = 20 mm.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku wykonawczym część wymiarów nie zawsze jest podana bezpośrednio. Wtedy stosuje się metodę różnicową: wymiar szukany oblicza się z zależności między wymiarami całkowitymi a cząstkowymi. Jednostką są tu milimetry, więc wszystkie działania wykonujemy w mm.

W tym zadaniu element ma uskok po prawej stronie: górna część jest szersza od dolnej. Z rysunku odczytujemy:

  • szerokość całkowitą u góry: 70 mm,
  • wymiary poziome na dole: 20 mm (rzut poziomy ścięcia) oraz 30 mm (odcinek dolnej krawędzi poziomej).

Dolna "węższa" część ma więc szerokość 20 + 30 = 50 mm. Krawędź oznaczona jako X jest poziomym odcinkiem uskoku, czyli różnicą między szerokością górną a dolną.

Obliczenie:

X = 70 mm − 50 mm = 20 mm

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "10 mm" zwykle wynika z przypadkowego odczytu niepowiązanego wymiaru lub błędu w rachunku; nie wynika z relacji 70 oraz (20+30).
  • "30 mm" to częsty błąd polegający na utożsamieniu jednego z wymiarów cząstkowych (30) z krawędzią X, mimo że X dotyczy uskoku, a nie samej dolnej krawędzi.
  • "60 mm" może wynikać z nieprawidłowego odejmowania (np. 70−10) albo z heurystyki "duża liczba wygląda wiarygodnie". Bez poprawnego złożenia dolnych odcinków nie da się uzyskać poprawnego wyniku.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw nazwij sobie na rysunku "całość" (wymiar całkowity), potem policz "część" jako sumę odcinków cząstkowych i dopiero wykonaj odejmowanie. To minimalizuje pomyłki typu dodawanie zamiast odejmowania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To sposób wyznaczania brakującego wymiaru z innych podanych wymiarów. Najczęściej polega na odjęciu sumy wymiarów cząstkowych od wymiaru całkowitego (albo odwrotnie). Stosuje się go, gdy dana krawędź nie jest zwymiarowana bezpośrednio, ale wynika z geometrii elementu.
Najpierw odczytaj szerokość całkowitą (np. u góry elementu). Następnie policz szerokość części "węższej" jako sumę odcinków dolnych. Krawędź uskoku X jest zwykle różnicą: X = szerokość górna − szerokość dolna. Zawsze sprawdź, czy porównujesz te same kierunki.
Bo te wartości opisują dwa sąsiadujące odcinki tej samej linii wymiarowej (poziomej) na dole elementu. Razem tworzą szerokość dolnej części. Dopiero po zsumowaniu odcinków cząstkowych możesz porównać je z wymiarem całkowitym u góry i wyznaczyć brakujący fragment (uskok).
Najczęściej: (1) pomylenie szukanej krawędzi z najbliższym podpisanym wymiarem, (2) wykonanie złej operacji (dodawanie zamiast odejmowania), (3) nieuwzględnienie jednego z wymiarów cząstkowych, (4) porównanie wymiarów z różnych kierunków (poziom z pionem). Pomaga szkic pomocniczy i zapis działania.
W praktyce szkolnej i przemysłowej bardzo często przyjmuje się milimetry jako jednostkę domyślną, ale zawsze trzeba to potwierdzić w opisie rysunku lub w dokumentacji. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle jest to mm. Dobrą praktyką jest wykonywanie działań z dopiskiem "mm", aby uniknąć błędów jednostek.
Uskok to zmiana szerokości lub wysokości elementu tworząca "stopień". Na rysunku widać go jako krawędź przejścia między częścią szerszą i węższą. Często właśnie na uskoku pojawia się brakujący wymiar do obliczenia, bo jego długość wynika z różnicy między wymiarami całkowitymi i cząstkowymi.
Zrób kontrolę logiczną: wynik powinien być dodatni i mniejszy od wymiaru całkowitego, z którego wynika. Możesz też wykonać działanie odwrotne: dolna szerokość + X powinna dać szerokość górną. Jeśli się nie zgadza, prawdopodobnie pominąłeś odcinek albo użyłeś złego wymiaru z rysunku.
Warto zawsze wtedy, gdy szukany wymiar nie jest podany wprost, a rysunek ma uskoki, fazy lub kilka wymiarów cząstkowych. Szkic może być bardzo prosty: prostokąt z podziałem na odcinki i podpisanymi wartościami. Zmniejsza to ryzyko pomylenia, które liczby sumować, a które odejmować.
W praktyce automatyka często dotyczą one płytek montażowych, wsporników, uchwytów, obudów, elementów mocowań czujników lub prowadzenia przewodów. Umiejętność odczytu wymiarów pomaga ocenić dopasowanie do szafy sterowniczej, rozstaw otworów i możliwość montażu aparatury bez kolizji.
Ćwicz na wielu przykładach: najpierw identyfikuj wymiar całkowity, potem sumę wymiarów cząstkowych, na końcu wykonuj różnicę. Zapisuj działania (np. 70 − (20 + 30)). Trenuj też "czytanie kierunków" (poziom/pion), bo wiele błędów wynika z pomylenia, czego dotyczy dana liczba na rysunku.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Materiały:

  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (działy: wymiarowanie i odczyt rysunku)
  • Zbiory zadań z odczytu rysunków wykonawczych (wyznaczanie wymiarów niewymiarowanych)
  • Materiały dydaktyczne szkół branżowych/techników: "rysunek techniczny – uskok, faza, wymiary cząstkowe"

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego