KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 18.
Na podstawie informacji zamieszczonych w tabeli wskaż, do którego rodzaju nawozów azotowych należy saletra potasowa.
Ilustracja przedstawia tabelę z podziałem nawozów azotowych oraz ich średnią zawartością azotu wyrażoną w procentach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Saletra potasowa ma wzór KNO3, więc zawiera azot w formie azotanowej (NO3−), czyli należy do nawozów saletrzanych.
Dodatkowo z mas molowych: M(KNO3)=39+14+3·16=101 g/mol, a %N=(14/101)·100%≈13,9%≈14%, co odpowiada w tabeli pozycji ok. 15%, czyli wierszowi I.

Pełne wyjaśnienie:

Saletra potasowa to azotan(V) potasu o wzorze KNO3. W klasyfikacji nawozów azotowych kluczowe jest to, w jakiej formie chemicznej występuje azot:

  • saletrzane – azot w formie azotanowej NO3−,
  • amonowe – azot w formie NH4+,
  • saletrzano-amonowe – formy mieszane (azotanowa i amonowa),
  • amidowe – azot w grupie –NH2 (np. w moczniku).

Ponieważ w KNO3 azot występuje w anionie NO3−, związek należy do nawozów saletrzanych, czyli do pozycji oznaczonej jako "saletrzane".

W zadaniu pomaga też rachunek zawartości azotu (zgodnie z danymi w ramce):

  • Masa molowa: M(KNO3)=M(K)+M(N)+3·M(O)=39+14+3·16=101 g/mol.
  • Masa azotu w 1 molu KNO3 wynosi 14 g.
  • Udział masowy azotu: (14/101)·100% ≈ 13,86%, czyli w przybliżeniu 14%.

W tabeli średnich zawartości azotu wartość ta jest najbliższa pozycji ~15%, która odpowiada nawozom saletrzanym. Pozostałe kategorie są niezgodne, bo mają znacznie wyższe typowe %N i odpowiadają innym formom azotu: "amonowe" (NH4+), "saletrzano-amonowe" (mieszane) oraz "amidowe" (–NH2). W praktyce egzaminacyjnej częsty błąd polega na wybieraniu kategorii o największym %N zamiast rozpoznania anionu/ grupy funkcyjnej i poprawnego obliczenia składu procentowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Nawozy saletrzane to nawozy azotowe, w których azot występuje w formie azotanowej, czyli jako jon NO3−. Rośliny mogą pobierać azotany bezpośrednio, dlatego ta grupa jest rozpoznawana po obecności anionu azotanowego w składzie soli.
Wzór KNO3 wskazuje, że jest to azotan(V) potasu. Skoro azot znajduje się w anionie NO3−, to spełnia definicję nawozu saletrzanego. Nazwa "saletra" w praktyce odnosi się do azotanów, stąd ta klasyfikacja jest zgodna chemicznie.
Najpierw liczysz masę molową: M(KNO3)=39+14+3·16=101 g/mol. Potem udział azotu: (14/101)·100% ≈ 13,9%. To typowy sposób: (masa N / masa molowa związku) × 100%. Wynik porównujesz z wartościami w tabeli.
Różnią się formą azotu: w amonowych azot jest jako NH4+, a w saletrzanych jako NO3−. To wpływa na zachowanie w glebie i szybkość działania. W zadaniach egzaminacyjnych rozpoznajesz je po jonach obecnych w zapisie wzoru sumarycznego.
Często tak, bo "saletra" w chemii szkolnej i praktyce rolniczej odnosi się do azotanów. Jednak na egzaminie warto zawsze potwierdzić to wzorem: jeśli występuje fragment NO3, to klasyfikacja jako saletrzany jest uzasadniona niezależnie od kationu (np. K+, Na+).
W nawozach amidowych (np. z grupą –NH2) masa cząsteczki bywa relatywnie "lekka" w przeliczeniu na ilość atomów azotu, dlatego procent masowy N może być bardzo wysoki. To jednak nie oznacza, że każdy nawóz z azotem ma być amidowy — decyduje forma chemiczna.
Najczęstszy błąd to policzenie tlenu jako 16 zamiast 3·16, bo w KNO3 są trzy atomy O. Drugi błąd to pomylenie masy atomowej K (39) z inną wartością. Warto zapisywać obliczenia krok po kroku, aby nie zgubić indeksów.
Nawóz saletrzano-amonowy zawiera jednocześnie formę azotanową i amonową, czyli w zapisie pojawia się zarówno NO3, jak i NH4 (lub równoważny zapis wskazujący oba typy jonów). Jeśli we wzorze jest tylko NO3 (jak w KNO3), to nie jest to nawóz mieszany.
Jeśli zadanie odwołuje się do tabeli z procentową zawartością azotu lub podaje masy molowe, zwykle oczekuje się obliczeń i porównania z tabelą. Gdy pytanie dotyczy wyłącznie klasyfikacji wg formy azotu, często wystarczy identyfikacja NO3−/NH4+/–NH2. Tu pomocne są oba podejścia.
Najczęściej liczy się: masę molową związku, udział masowy azotu oraz porównuje wynik z danymi tabelarycznymi. Czasem dochodzi przeliczenie masy nawozu na masę czystego N. Klucz to poprawne użycie wzoru (masa N / masa molowa) × 100%.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • NIST Chemistry WebBook: Atomic weights of the elements (values for K, N, O) — https://webbook.nist.gov/chemistry/ (dostęp 2026-02-27)
  • IUPAC Gold Book: hasło dotyczące azotanów (nitrate) — https://goldbook.iupac.org/terms/view/N04107 (dostęp 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik/ repetytorium z chemii nieorganicznej: sole, azotany(V), nazewnictwo
  • Zbiór zadań ze stechiometrii: masa molowa i skład procentowy
  • Materiały z agrochemii: podział nawozów azotowych wg formy azotu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego