KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 2.
Na podstawie informacji zamieszczonych w tabeli wskaż wzór związku, który wytrąci się w postaci osadu.
Ilustracja przedstawia tabelę związaną z analizą chemiczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika analityka,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Osad powstaje wtedy, gdy w roztworze tworzy się związek trudno rozpuszczalny.
Wodorotlenki sodu i potasu (NaOH, KOH) są dobrze rozpuszczalne i pozostają w roztworze, natomiast wodorotlenek magnezu Mg(OH)2 jest słabo rozpuszczalny, więc wytrąca się jako osad.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach o wytrącaniu osadu kluczowe jest rozróżnienie między związkami dobrze rozpuszczalnymi (pozostają w roztworze jako jony) a związkami trudno rozpuszczalnymi (po przekroczeniu rozpuszczalności tworzą fazę stałą – osad). Informacja "na podstawie tabeli" zwykle odnosi się do tabeli rozpuszczalności lub do danych o stałej rozpuszczalności (Ksp).

Odpowiedź "Mg(OH)2" jest poprawna, ponieważ wodorotlenek magnezu należy do typowych, słabo rozpuszczalnych wodorotlenków. Gdy w roztworze obecne są jony Mg2+ i OH, łatwo dochodzi do przekroczenia rozpuszczalności i pojawia się biały osad Mg(OH)2.

Pozostałe propozycje nie spełniają warunku wytrącenia osadu w typowych warunkach:

  • "NaOH" – wodorotlenek sodu to mocna zasada i bardzo dobrze rozpuszczalny elektrolit; zwykle nie tworzy osadu, tylko zwiększa stężenie jonów OH w roztworze.
  • "KOH" – analogicznie, wodorotlenek potasu jest dobrze rozpuszczalny; nie wytrąca się jako osad, lecz pozostaje w roztworze.
  • "Mg(OH)" – zapis nie odpowiada typowemu, poprawnemu wzorowi obojętnego wodorotlenku magnezu(II). Dla kationu Mg2+ poprawny stechiometrycznie wodorotlenek ma postać Mg(OH)2.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w odpowiedziach pojawiają się NaOH i KOH, warto pamiętać, że to odczynniki "dostarczające" jonów OH, a nie typowe osady. Osady w analizie jakościowej często tworzą wodorotlenki metali (np. Mg(OH)2, Fe(OH)3, Cu(OH)2) lub trudno rozpuszczalne sole.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Osad to ciało stałe, które powstaje w roztworze, gdy tworzy się związek trudno rozpuszczalny. W praktyce widzisz go jako zmętnienie lub opadające cząstki. W analizie jakościowej pojawienie się osadu jest ważną obserwacją potwierdzającą obecność określonych jonów.
Sprawdza się to w tabeli rozpuszczalności lub na podstawie Ksp: jeśli iloczyn jonowy przekracza rozpuszczalność, powstaje faza stała. W zadaniach szkolnych często wystarcza reguła: związki dobrze rozpuszczalne pozostają w roztworze, a trudno rozpuszczalne tworzą osad.
Mg(OH)2 jest słabo rozpuszczalny, więc nawet umiarkowane stężenia jonów Mg2+ i OH mogą doprowadzić do przekroczenia rozpuszczalności i wydzielenia ciała stałego. Dlatego w reakcjach strąceniowych często obserwuje się biały osad wodorotlenku magnezu.
Zwykle nie. NaOH jest bardzo dobrze rozpuszczalny i w wodzie dysocjuje na jony Na+ oraz OH, więc nie tworzy trwałego osadu. W zadaniach o strącaniu NaOH częściej pełni rolę odczynnika, który dostarcza jonów OH do wytrącania wodorotlenków metali.
Tak. KOH to również mocna zasada i związek dobrze rozpuszczalny w wodzie. W typowych warunkach laboratoryjnych nie wytrąca się jako osad, tylko zwiększa stężenie OH w roztworze. Osad powstaje dopiero, gdy OH zareaguje z kationami metali tworząc trudno rozpuszczalny wodorotlenek.
Indeks dolny "2" oznacza, że w związku są dwie grupy OH. Wynika to z bilansu ładunków: jon Mg2+ ma ładunek +2, a jon OH ma −1, więc do zobojętnienia potrzeba dwóch OH. Poprawny wzór wodorotlenku magnezu to Mg(OH)2.
W wielu zadaniach trudno rozpuszczalne są wodorotlenki wielu metali (np. magnezu, żelaza, miedzi), a dobrze rozpuszczalne są wodorotlenki metali alkalicznych (sodu, potasu). Na egzaminie warto kojarzyć, że NaOH i KOH zwykle nie tworzą osadu, tylko działają jako odczynniki strącające.
Ćwicz trzy rzeczy: (1) czytanie tabel rozpuszczalności, (2) rozpoznawanie jonów tworzących trudno rozpuszczalne związki, (3) poprawny zapis wzorów i bilans ładunków. Rozwiązuj krótkie zadania typu "co powstanie po zmieszaniu roztworów" i zapisuj obserwacje (osad/zmętnienie/brak zmian).
Tabela w takich zadaniach zwykle zawiera informacje, które mają zastąpić pamięciowe reguły (np. rozpuszczalność lub Ksp). Dzięki niej możesz wskazać, który produkt reakcji jest najmniej rozpuszczalny i dlatego wytrąci się jako osad. To sprawdza umiejętność pracy z danymi, ważną w zawodzie technika analityka.
Najczęściej: mylenie odczynnika z produktem osadu (np. wybór NaOH zamiast wodorotlenku metalu), nieuwzględnianie rozpuszczalności oraz błędy w zapisie wzorów (indeksy dolne, wartościowość). Pomaga nawyk: najpierw ustal produkt reakcji, potem sprawdź jego rozpuszczalność.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • OpenStax Chemistry 2e, rozdział o rozpuszczalności i reakcjach strąceniowych (sekcje dotyczące solubility rules/precipitation) – https://openstax.org/details/books/chemistry-2e (dostęp: 2026-02-27)
  • Chemistry LibreTexts, materiał: "Solubility Rules" (reguły rozpuszczalności) – https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry/Map%3A_Chemistry_(OpenSTAX)/04%3A_Aqueous_Reactions/4.2%3A_Precipitation_Reactions_and_Solubility_Guidelines (dostęp: 2026-02-27)
  • PubChem, "Magnesium hydroxide" – opis substancji i właściwości (w tym rozpuszczalność) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Magnesium-hydroxide (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik chemii ogólnej: rozdział o równowagach w roztworach i rozpuszczalności
  • Materiały o regułach rozpuszczalności (wodorotlenki, sole) i przykładach reakcji strąceniowych
  • Karty charakterystyki i opisy substancji: NaOH, KOH, Mg(OH)2 (właściwości i rozpuszczalność)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego