KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 27.
Na podstawie informacji zawartych w tabeli określ, która z wymienionych substancji przekroczyła dopuszczalny poziom stężenia w powietrzu.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi stężeń różnych substancji w powietrzu, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wskazać przekroczenie, porównuje się w tabeli wartości zmierzone z poziomami dopuszczalnymi dla każdej substancji.
Substancją, dla której wartość zmierzona jest większa niż dopuszczalna, jest dwutlenek azotu. Pozostałe pozycje nie przekraczają swoich limitów w zestawieniu.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie sprawdza umiejętność praktycznej interpretacji wyników monitoringu powietrza: trzeba odczytać z tabeli wartości zmierzone oraz odpowiadające im poziomy dopuszczalne, a następnie wskazać, gdzie występuje przekroczenie.

Jak rozwiązywać takie pytania krok po kroku:

  • Najpierw upewnij się, że porównujesz wartości tej samej wielkości i w tych samych jednostkach (często µg/m³ lub mg/m³).
  • Dla każdej substancji zestaw: "stężenie zmierzone" vs "poziom dopuszczalny".
  • Przekroczenie występuje wtedy, gdy stężenie zmierzone jest większe od dopuszczalnego.

W przedstawionym zestawieniu jedynie dwutlenek azotu ma stężenie powyżej wartości dopuszczalnej, więc ta odpowiedź jest poprawna.

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów:

  • Dwutlenek siarki – w tabeli jego wynik nie przekracza progu, mimo że SO2 jest istotnym zanieczyszczeniem w rejonach spalania paliw.
  • Tlenek węgla – bywa mylony z innymi gazami ze względu na inne jednostki (często mg/m³) i inną skalę; w tabeli nie jest wskazany jako przekraczający limit.
  • Pył zawieszony PM 10 – uczniowie często wybierają pył intuicyjnie (bo kojarzy się ze smogiem), ale w tym zadaniu decyduje wyłącznie porównanie liczby z limitem, a PM10 nie przekracza wartości dopuszczalnej w tabeli.

Wskazówka egzaminacyjna: nie zgaduj "najgroźniejszej" substancji. Zawsze wykonaj porównanie wiersz po wierszu, zwracając uwagę na jednostki i to, czy próg dotyczy tego samego okresu uśredniania, co pomiar.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekroczenie oznacza, że zmierzone stężenie danej substancji jest wyższe niż wartość dopuszczalna/odniesienia przyjęta do oceny jakości powietrza. W praktyce jest to sygnał ryzyka dla zdrowia/środowiska i potrzeba analizy źródeł emisji oraz działań ograniczających.
Porównaj w tabeli każdą parę wartości: stężenie zmierzone vs poziom dopuszczalny. Upewnij się, że jednostki są zgodne (np. µg/m³ vs µg/m³). Przekroczenie jest tam, gdzie wynik jest większy od limitu. Gdy tylko jeden wiersz spełnia ten warunek, masz jedną poprawną odpowiedź.
Oba to tlenki gazowe o podobnych skrótach i podobnym kontekście (spalanie, transport), więc działa interferencja pojęć. Na egzaminie nie kieruj się skojarzeniem, tylko czytaj oznaczenia i porównuj liczby z limitami w tym samym wierszu tabeli.
Tak. To typowa pułapka: 1 mg/m³ = 1000 µg/m³. Jeśli porównasz "gołe liczby" bez sprawdzenia jednostek, możesz błędnie uznać przekroczenie albo je przeoczyć. W zadaniach tabelarycznych najpierw sprawdź nagłówki kolumn i jednostki dla każdej substancji.
W miastach duży udział ma transport drogowy (spaliny), a także spalanie paliw w energetyce i lokalnych kotłowniach. W praktyce technik ochrony środowiska łączy wynik pomiarów z analizą źródeł w pobliżu stacji/zakładu oraz warunków meteorologicznych.
Zależy to od tego, jak w danym systemie oceny zdefiniowano uśrednianie: inne wartości mogą obowiązywać dla średniej godzinowej, inne dla dobowej czy rocznej. Na egzaminie zawsze sprawdzaj, czy tabela wskazuje okres uśredniania; bez tego łatwo zastosować niewłaściwy próg.
PM10 to pył zawieszony o średnicy cząstek do 10 µm. Jest ważny, bo wpływa na zdrowie i jest często monitorowany. W pytaniach egzaminacyjnych bywa "wabikiem": uczniowie wybierają PM10 intuicyjnie (smog), a poprawna odpowiedź wynika wyłącznie z porównania wartości w tabeli.
Tlenek węgla ma zwykle inne typowe poziomy stężeń i w praktyce bywa prezentowany w mg/m³, podczas gdy NO2 często w µg/m³. To wymusza ostrożność przy czytaniu tabel. Na egzaminie zwróć uwagę, czy kolumny nie zmieniają jednostek między wierszami.
Najczęstsze błędy to: pominięcie jednostek, porównanie z niewłaściwym progiem (np. innym uśrednianiem), wybór "najgroźniej brzmiącej" substancji zamiast analizy danych oraz nieuwzględnienie tego, że tylko wynik powyżej limitu jest przekroczeniem (nie "równy" i nie "poniżej").
Ćwicz odczyt tabel i wykresów: porównywanie wyniku z limitem, rozpoznawanie jednostek i okresu uśredniania. Powtórz podstawowe zanieczyszczenia (NO2, SO2, CO, PM10) oraz typowe źródła emisji. Rób krótkie treningi "wiersz po wierszu", bo to minimalizuje błędy uwagi.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pozostałe pozycje nie przekraczają swoich limitów w zestawieniu.

Źródła:

  • WHO. Global Air Quality Guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. 2021. https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228 - accessed 2026-03-01
  • EUR-Lex. Directive 2008/50/EC of the European Parliament and of the Council of 21 May 2008 on ambient air quality and cleaner air for Europe. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32008L0050 - accessed 2026-03-01
  • Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ). Portal Jakość Powietrza – informacje o monitoringu i ocenach jakości powietrza. https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/home - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z monitoringu powietrza: interpretacja tabel, średnie czasowe, niepewność pomiaru
  • Wytyczne/poradniki GIOŚ dotyczące oceny jakości powietrza (część opisowa i metodyczna)
  • Podręczniki z ochrony powietrza: rodzaje zanieczyszczeń i ich źródła

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego