KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2018 (test 2)

PYTANIE NR 39.
Na podstawie pokazanych przekrojów przekładni pasowych wskaż, która z przekładni ma prawidłowo dobrany pas klinowy.
Ilustracja przedstawia cztery przekroje przekładni pasowych oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prawidłowo dobrany pas klinowy powinien współpracować z kołem pasowym głównie przez ścianki rowka (efekt klinowania), a nie opierać się o jego dno ani być "za szeroki". W wariancie "B." przekrój pasa jest dopasowany do kształtu rowka, co zapewnia właściwe tarcie i mniejsze zużycie.

Pełne wyjaśnienie:

W przekładni pasowej z pasem klinowym przenoszenie momentu odbywa się dzięki tarciu oraz tzw. efektowi klinowania. Oznacza to, że pas powinien być dobrany tak, aby jego boki przylegały do ścianek rowka koła pasowego. Taka współpraca zwiększa siłę docisku i ogranicza poślizg, a jednocześnie pozwala na równomierne zużycie pasa i koła.

Odpowiedź "B." jest poprawna, ponieważ przedstawia sytuację, w której przekrój pasa klinowego jest zgodny z geometrią rowka: pas osadza się prawidłowo, nie "siada" na dnie rowka i nie jest też tak szeroki, aby opierał się o krawędzie w sposób wymuszający deformację. W praktyce taki dobór zmniejsza ryzyko przegrzewania, pisków, wibracji i nadmiernego pylenia gumy.

Pozostałe przekroje są nieprawidłowe z typowych powodów spotykanych w eksploatacji:

  • Pas za wąski lub o zbyt małej wysokości może wchodzić zbyt głęboko w rowek i zaczynać opierać się o dno. Wtedy efekt klinowania słabnie, rośnie poślizg, a pas szybciej się nagrzewa i zużywa.
  • Pas za szeroki lub o niewłaściwym kącie klina może opierać się zbyt wysoko, na krawędziach rowka, co powoduje miejscowe naciski, przyspieszone zużycie boków pasa i ryzyko zsuwania.
  • Nieprawidłowy profil skutkuje także problemami regulacyjnymi: nawet przy poprawnym naciągu napęd może "uciekać" w poślizg, a użytkownik błędnie zwiększa naciąg, co z kolei obciąża łożyska.

Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: pas klinowy pracuje na bokach rowka, a nie na jego dnie. Ocena prawidłowości doboru na przekroju sprowadza się do sprawdzenia, czy pas ma właściwe oparcie na ściankach i czy jego osadzenie w rowku jest zgodne z przeznaczeniem danego profilu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że przekrój pasa pasuje do geometrii rowka koła: pas przylega głównie bokami do ścianek rowka, a nie opiera się na dnie ani na samych krawędziach. Dzięki temu działa efekt klinowania, rośnie tarcie i napęd przenosi moment bez nadmiernego poślizgu.
Gdy pas dotyka dna rowka, traci się część efektu klinowania i spada zdolność przenoszenia momentu. W praktyce częściej pojawia się poślizg, nagrzewanie, piszczenie i szybkie zużycie. Użytkownik może wtedy błędnie zwiększać naciąg, przeciążając łożyska.
Typowym objawem jest zbyt głębokie osadzenie: pas "wpada" w rowek i może zbliżać się do dna. Na przekroju widać, że boki pasa nie mają właściwego kontaktu ze ściankami na odpowiedniej wysokości. Skutkiem w pracy jest poślizg i przyspieszone zużycie.
Pas za szeroki zwykle nie wchodzi poprawnie w rowek i opiera się zbyt wysoko, często na krawędziach. Na przekroju widać, że geometria klina nie pasuje do kąta rowka. W eksploatacji może to powodować nierównomierne zużycie boków pasa, drgania i ryzyko zsuwania.
Nie w pełni. Naciąg wpływa na tarcie i ogranicza poślizg, ale nie zastąpi prawidłowego dopasowania profilu pasa do rowka. Przy złym doborze podkręcanie naciągu często tylko maskuje problem i prowadzi do przeciążenia łożysk oraz szybszego niszczenia pasa i kół.
Najczęściej pojawiają się: poślizg (spadek prędkości napędu), piszczenie, przegrzewanie pasa, szybkie pylenie gumy, nierówne zużycie boków, a czasem spadanie pasa z kół. W napędach maszyn rolniczych może to skutkować gorszą wydajnością i awariami osprzętu.
Przy okresowych przeglądach, po wymianie pasa, po wymianie koła pasowego oraz gdy wystąpią objawy poślizgu lub hałasu. W praktyce warto też kontrolować stan napędu po pierwszych godzinach pracy po montażu, bo nowy pas może się ułożyć.
Poza pasem ocenia się koła pasowe (zużycie rowków, współosiowość), ustawienie kół (równoległość), naciąg, stan łożysk oraz czystość napędu (olej i brud obniżają tarcie). W maszynach rolniczych ważna jest też osłona napędu i bezpieczeństwo pracy.
Tak. Zużyty rowek zmienia geometrię współpracy i pas może pracować nie na bokach, lecz w nietypowych punktach kontaktu. To zwiększa poślizg i zużycie, nawet gdy profil pasa jest właściwy. Dlatego przy częstych awariach warto sprawdzić również stan kół, nie tylko sam pas.
Opanuj zasadę pracy pasa klinowego: kontakt boków pasa ze ściankami rowka i rola klinowania. Ćwicz rozpoznawanie błędów na rysunkach przekrojów (za wąski, za szeroki, opieranie o dno). Pomaga też łączenie teorii z praktyką przy przeglądach napędów w maszynach rolniczych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Prawidłowo dobrany pas klinowy powinien współpracować z kołem pasowym głównie przez ścianki rowka (efekt klinowania), a nie opierać się o jego dno ani być "za szeroki"."

Źródła:

  • Robert L. Mott, "Machine Elements in Mechanical Design", rozdział dotyczący przekładni pasowych (belt drives), wydanie zależne od publikacji
  • Budynas, Nisbett, "Shigley’s Mechanical Engineering Design", rozdział dotyczący belt drives / V-belts, wydanie zależne od publikacji
  • SKF, "Power transmission" (materiały techniczne dot. napędów pasowych i zasad współpracy pasa z kołem) – https://www.skf.com/group/products/industrial-power-transmission (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (dział: przekładnie pasowe)
  • Instrukcje obsługi i DTR maszyn rolniczych opisujące napędy pasowe
  • Katalogi producentów pasów klinowych i kół pasowych (zasady doboru profilu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego