KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 27.
Na podstawie przedstawionego fragmentu programu określ skutek wciśnięcia monostabilnego przycisku SI?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji zawodowej dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przycisk monostabilny działa tylko w czasie naciśnięcia, ale w typowym układzie START–STOP jego sygnał inicjuje podtrzymanie cewki K1. Po puszczeniu przycisku K1 pozostaje załączona dzięki gałęzi podtrzymania, a wyłączenie następuje dopiero po wciśnięciu S2 (STOP/reset).

Pełne wyjaśnienie:

Przycisk monostabilny (chwilowy) zmienia swój stan tylko na czas fizycznego nacisku. To jednak nie oznacza, że sterowane wyjście musi działać "chwilowo". W automatyce (zarówno w sterowaniu przekaźnikowym, jak i w PLC w logice drabinkowej LD) bardzo często stosuje się układ START–STOP z podtrzymaniem: przycisk START podaje impuls, który uruchamia cewkę (np. K1), a następnie stan "ZAŁ" jest utrzymywany przez dodatkowy warunek podtrzymania.

W takim rozwiązaniu po naciśnięciu S1/SI cewka K1 zostaje załączona, a równolegle (lub w logice) występuje ścieżka podtrzymująca, zwykle wykorzystująca styk pomocniczy/bit odpowiadający K1. Dzięki temu nawet po zwolnieniu przycisku monostabilnego wyjście nadal pozostaje aktywne.

Element S2 pełni w tym typowym układzie rolę STOP lub resetu: dopóki S2 nie zostanie wciśnięty, warunek podtrzymania może pozostawać spełniony i cewka K1 jest załączona. Wciśnięcie S2 przerywa warunek (np. rozłącza tor w szeregu), co powoduje wyłączenie K1 i zanik podtrzymania.

  • Odpowiedź "Załączenie cewki K1 do momentu wciśnięcia S2." opisuje właśnie efekt działania podtrzymania z kasowaniem przyciskiem STOP.
  • "Wyłączenie cewki K1 do momentu wciśnięcia S2." pasowałoby do logiki, w której S2 jest START, a nie STOP, albo do układu z blokadą – to inny mechanizm.
  • "Chwilowe wyłączenie cewki K1." sugeruje impulsowe zadziałanie w stronę wyłączenia, typowe np. dla krótkiego zaniku warunku, a nie dla klasycznego START–STOP.
  • "Chwilowe załączenie cewki K1." byłoby prawdziwe wtedy, gdy nie ma podtrzymania (K1 działa tylko, gdy trzymasz przycisk). W układzie z podtrzymaniem to błędna intuicja.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj w logice drabinkowej gałęzi równoległej/styku od K1 (samopodtrzymanie) oraz elementu w szeregu pełniącego funkcję STOP. To najszybszy sposób oceny, czy efekt naciśnięcia START jest chwilowy czy podtrzymany.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przycisk monostabilny (chwilowy) zmienia stan tylko podczas nacisku: po puszczeniu wraca do stanu spoczynkowego. W sterowaniu oznacza to, że daje sygnał "impuls" zależny od czasu trzymania, ale skutki mogą być podtrzymane przez logikę programu (np. samopodtrzymanie).
START inicjuje załączenie cewki, a następnie logika podtrzymania (np. styk pomocniczy K1 lub bit K1) utrzymuje stan nawet po zwolnieniu START. STOP (często S2) przerywa warunek, kasuje podtrzymanie i wyłącza cewkę. To klasyka w napędach i automatyce.
Bo przycisk monostabilny jest tylko "wyzwalaczem", a podtrzymanie realizuje dodatkowy warunek w obwodzie lub w PLC. Gdy cewka K1 już się załączy, jej własny styk/bit może "zastąpić" sygnał z przycisku START, utrzymując wyjście aktywne do resetu.
Gdy potrzebujesz bezpiecznego i jednoznacznego zatrzymania procesu: silnika, stycznika, zaworu czy cyklu maszyny. S2 umieszcza się zwykle w szeregu z warunkiem sterującym, aby jego wciśnięcie natychmiast przerwało podtrzymanie. To typowe w układach uruchamiania napędów.
W LD najczęściej widać gałąź równoległą do przycisku START albo styk od wyjścia/bitu K1, który utrzymuje warunek załączenia. W innych językach spotyka się pamięć stanu (SET/RESET) lub przerzutnik. Klucz: wyjście ma warunek zależny od własnego stanu.
Tak, ale tylko wtedy, gdy program nie ma żadnej gałęzi podtrzymania, a wyjście jest sterowane bezpośrednio z przycisku. Wtedy cewka działa tylko, gdy trzymasz przycisk. Jeśli w zadaniu pojawia się osobny przycisk STOP/reset, zwykle oznacza to podtrzymanie.
Najczęściej pomija się styk podtrzymujący albo myli role przycisków (START vs STOP). Uczniowie też zakładają, że monostabilny zawsze oznacza "chwilowy efekt", co nie jest prawdą przy samopodtrzymaniu. Pomaga śledzenie: co utrzymuje K1 po puszczeniu START.
Patrz na sposób włączenia w logikę: STOP/reset zwykle przerywa tor w szeregu (często jako styk normalnie zamknięty), a START dodaje warunek (często jako normalnie otwarty). Jeśli po pytaniu wynika, że coś działa "do momentu wciśnięcia S2", to S2 pełni rolę kasowania.
K1 to typowe oznaczenie stycznika/przekaźnika w obwodach sterowania. Służy do załączania obciążeń (np. silników) oraz do realizacji blokad i podtrzymania. W mechatronice K1 może sterować zasilaniem napędu, grzałki, elektrozaworu albo modułu wykonawczego.
Ćwicz na krótkich przykładach: START–STOP, podtrzymanie, blokady, sygnalizacja. Zawsze identyfikuj: wejścia (przyciski), warunki podtrzymania (styk/bity), oraz element resetujący. Rysuj sobie przebieg stanów w czasie: po naciśnięciu, po puszczeniu, po STOP.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Przycisk monostabilny działa tylko w czasie naciśnięcia, ale w typowym układzie START–STOP jego sygnał inicjuje podtrzymanie cewki K1."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (opis języka LD i podstawowych konstrukcji logicznych)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw PLC i języka drabinkowego (LD) używane w kształceniu mechatronicznym
  • Ćwiczenia z układów START–STOP na przekaźnikach/stycznikach oraz ich odpowiedniki w PLC
  • Norma/standard dotyczący języków programowania PLC (IEC 61131-3) – część opisowa LD

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego