KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2023 (test 2)

PYTANIE NR 35.
Na podstawie przedstawionego fragmentu programu w języku SFC wskaż warunek, który musi zostać spełniony przed wykonaniem kroku 4
Ilustracja przedstawia fragment programu w języku SFC (Sequential Function Chart), który jest używany w automatyce
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tranzycja do kroku 4 jest zapisana jako trzy styki połączone szeregowo, więc musi zajść AND.
Styk NO przewodzi przy 1, a styk NC przy 0. Dla układu B1(NO), B2(NC), B3(NO) warunek przejścia to jednocześnie: B1=1, B2=0 i B3=1.

Pełne wyjaśnienie:

W języku SFC (Sequential Function Chart) przejście między krokami następuje dopiero wtedy, gdy spełniony jest warunek tranzycji. W praktyce taki warunek bywa rysowany w notacji LAD, bo jest czytelna i odpowiada logice stykowo-przekaźnikowej.

W przedstawionym fragmencie warunek tranzycji do kroku 4 składa się z trzech styków połączonych szeregowo. Połączenie szeregowe w LAD realizuje funkcję logiczną AND, czyli wszystkie warunki muszą być spełnione równocześnie.

Kluczowe jest poprawne odczytanie typów styków:

  • NO (Normally Open) – styk przewodzi, gdy sygnał wejściowy ma wartość 1.
  • NC (Normally Closed) – styk przewodzi, gdy sygnał wejściowy ma wartość 0 (symbolicznie jest "zamknięty" przy braku sygnału).

Skoro w tranzycji występują kolejno: B1 jako NO, B2 jako NC oraz B3 jako NO, to warunek przejścia ma postać:

B1=1 AND B2=0 AND B3=1.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Opcja z wartościami B1=0 i B2=1 i B3=0 odwraca wymagane stany, ignorując fakt, że NO wymaga 1, a NC wymaga 0.
  • Opcje z operatorem lub (OR) opisują sytuację, w której wystarczyłoby spełnić dowolny z warunków. To odpowiada raczej połączeniu równoległemu w LAD, a nie szeregowemu.

W praktyce taka tranzycja często reprezentuje sytuację: czujnik B1 aktywny, warunek blokady/STOP B2 nieaktywny oraz dodatkowy czujnik B3 aktywny. Dopiero wtedy sekwencja może bezpiecznie przejść do następnego kroku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Tranzycja w SFC to warunek logiczny, który musi być spełniony, aby sterownik PLC przeszedł z jednego kroku sekwencji do następnego.

Stosuje się ją do kontrolowania kolejności operacji (np. dopiero po zadziałaniu czujników i spełnieniu blokad bezpieczeństwa).

W LAD połączenie szeregowe (styki jeden za drugim w jednej gałęzi) oznacza AND: wszystkie styki muszą "przewodzić" jednocześnie.

Połączenie równoległe (kilka gałęzi obok siebie) odpowiada OR.

Styk NC (normalnie zamknięty) jest logicznie "prawdziwy" wtedy, gdy sygnał wejściowy ma wartość 0, czyli gdy wejście nie jest aktywne.

W notacji LAD przekreślenie styku oznacza negację warunku przewodzenia, a nie negację całej tranzycji.

Dla połączenia szeregowego muszą zajść wszystkie warunki naraz.

NO przewodzi przy 1, a NC przy 0, więc poprawny zestaw stanów to: B1=1, B2=0, B3=1. Każde odstępstwo przerwie gałąź i tranzycja nie zajdzie.

Tak, zależy to od środowiska PLC. Wiele narzędzi pozwala zapisać tranzycję jako wyrażenie logiczne (np. w ST) albo graficznie jako LAD.

Najważniejsze jest, aby warunek jednoznacznie opisywał, kiedy krok ma się zmienić.

Najczęstszy błąd to nieuwzględnienie przekreślenia na styku NC i potraktowanie go jak NO.

Drugi typowy błąd to mylenie "stanu fizycznego" z logiką: NC w schemacie oznacza, że warunek jest spełniony przy sygnale 0, nie 1.

Spójrz na sposób połączenia styków w warunku: szeregowo = "i" (AND), równolegle = "lub" (OR).

Jeśli ilustracja pokazuje jedną gałąź bez rozgałęzień, prawie zawsze chodzi o AND.

W wielu implementacjach SFC tranzycja jest sprawdzana cyklicznie, a przejście następuje w chwili, gdy warunek staje się prawdziwy.

W praktyce warto projektować warunki tak, by były stabilne i jednoznaczne (np. z eliminacją drgań styków czujników).

Tranzycje sterują sekwencją pracy maszyny: np. przejście do kroku "start napędu" dopiero wtedy, gdy czujnik pozycji jest aktywny, STOP nie jest wciśnięty, a obwód bezpieczeństwa jest zamknięty.

To upraszcza diagnostykę i zwiększa bezpieczeństwo.

Ćwicz schemat: (1) rozpoznaj, czy jest szeregowo czy równolegle, (2) dla każdego styku ustal, kiedy przewodzi (NO=1, NC=0), (3) zapisz wyrażenie logiczne i dopasuj odpowiedź.

Pomaga też rysowanie prostej tabeli prawdy.

info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Tranzycja do kroku 4 jest zapisana jako trzy styki połączone szeregowo, więc musi zajść AND.Styk NO przewodzi przy 1, a styk NC przy 0."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (opis języków PLC, w tym SFC oraz powiązania z LAD/FBD/ST)
  • PLCopen, "PLCopen XML" oraz materiały opisujące SFC i tranzycje (dokumenty organizacji PLCopen dotyczące modelu SFC)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do PLC: SFC/LAD (kroki, tranzycje, akcje)
  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w szkole (opis SFC i edytora LAD)
  • Ćwiczenia z tabelą prawdy dla AND/OR oraz z negacją sygnałów (NC jako warunek =0)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego