W zadaniach cukierniczych typu "na podstawie receptury na X sztuk oblicz ilość surowca na Y sztuk" stosuje się proporcjonalność prostą: jeśli liczba wyrobów rośnie, to przy niezmienionej gramaturze jednego wyrobu rośnie też ilość każdego surowca w tej samej skali.
Krok 1: wyznacz mnożnik produkcyjny
Receptura bazowa dotyczy 20 ptysiów, a mamy wykonać 500 sztuk. Mnożnik wynosi:
500 ÷ 20 = 25
Krok 2: przemnóż ilość margaryny z receptury przez mnożnik
Każdy surowiec (w tym margaryna) skaluje się tak samo, więc ilość margaryny na 500 sztuk to ilość z receptury na 20 sztuk pomnożona przez 25. Podana odpowiedź 2,50 kg jest spójna z takim przeliczeniem (bo 2,50 kg ÷ 25 = 0,10 kg, czyli 100 g w recepturze bazowej).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- 0,50 kg – to wartość zbyt mała; odpowiadałaby zaledwie 0,02 kg (20 g) margaryny w recepturze na 20 sztuk. Taki wynik często bierze się z błędnego mnożnika (np. 5 zamiast 25) albo z pomylenia 500/20 z 20/500.
- 5,00 kg – to dwukrotność 2,50 kg, typowy skutek pomyłki arytmetycznej (np. uznania, że mnożnik wynosi 50 zamiast 25) albo nieuważnego przeliczenia.
- 12,5 kg – wartość zawyżona; odpowiadałaby 0,50 kg margaryny w recepturze na 20 sztuk. Taki błąd bywa skutkiem dodatkowego, nieuzasadnionego mnożenia (np. jeszcze raz ×5) lub mylenia jednostek i przeniesienia przecinka.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw policz mnożnik Y/X, dopiero potem przemnóż ilość surowca. Na końcu sprawdź sens wyniku: skoro 500 sztuk to 25 razy więcej, wynik też musi być 25 razy większy niż w recepturze na 20 sztuk.
