KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 2.
Na podstawie tabeli, naprężenia dopuszczalne na ściskanie dla żeliwa Zl 200, wynoszą
Ilustracja przedstawia tabelę używaną w egzaminie zawodowym dla technika mechanika, w kwalifikacjach M17, M19, M20 oraz M44.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z tabeli naprężeń dopuszczalnych dla materiału "Zl 200" należy odczytać wartość w kolumnie "kc", która odpowiada ściskaniu.
W wierszu "Zl 200" pod "kc" widnieje 195 MPa, więc ta wartość jest właściwa dla naprężeń dopuszczalnych na ściskanie.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu kluczowe jest poprawne odczytanie danych z tabeli materiałowej. Tabela zawiera wiersz dla materiału "Zl 200" oraz cztery kolumny opisujące naprężenia dopuszczalne (w MPa) dla różnych rodzajów obciążenia.

W polskiej nomenklaturze technicznej stosuje się oznaczenia:

  • kr – rozciąganie,
  • kg – zginanie,
  • ks – skręcanie (często utożsamiane z naprężeniami stycznymi),
  • kc – ściskanie.

Pytanie dotyczy wyłącznie ściskania, więc należy odszukać kolumnę "kc" i odczytać liczbę z wiersza "Zl 200". W tym miejscu tabela wskazuje 195 MPa, dlatego odpowiedź "195 MPa" jest poprawna.

Pozostałe wartości są typowymi "pułapkami" wynikającymi z odczytu z niewłaściwej kolumny: "70 MPa" odpowiada skręcaniu (kolumna "ks"), "85 MPa" odpowiada zginaniu (kolumna "kg"), a "55 MPa" odpowiada rozciąganiu (kolumna "kr").

Dodatkowo warto pamiętać o własnościach żeliwa szarego: jest materiałem kruchym i ma wyraźną asymetrię wytrzymałości – zwykle znosi znacznie większe obciążenia przy ściskaniu niż przy rozciąganiu. To nie zastępuje odczytu z tabeli, ale może pomóc wychwycić pomyłkę, gdy przez nieuwagę wybierze się zbyt małą wartość dla ściskania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Symbol kc oznacza naprężenie dopuszczalne przy ściskaniu. W tabelach materiałowych obok kc często występują też: kr (rozciąganie), kg (zginanie) i ks (skręcanie). Kluczowe jest odczytanie wartości z właściwej kolumny.
Najpierw znajdź wiersz z materiałem Zl 200, a następnie przejdź do kolumny oznaczonej kc (ściskanie). Liczba na przecięciu wiersza i kolumny jest szukaną wartością w MPa. Najczęstszy błąd to odczyt z sąsiedniej kolumny.
Żeliwo jest materiałem kruchym o strukturze z grafitem, co sprzyja powstawaniu karbów i pęknięć przy rozciąganiu. Przy ściskaniu te nieciągłości nie działają tak destrukcyjnie, dlatego dopuszczalne/wytrzymałościowe wartości dla ściskania są zwykle znacznie wyższe.
Nie jest to bezpieczna metoda. Czasem największa wartość faktycznie dotyczy ściskania dla żeliwa, ale w innych materiałach i tabelach układ wartości może być inny. Na egzaminie należy czytać kolumnę z właściwym symbolem (tu: kc), a nie kierować się samą wielkością liczby.
Najczęściej uczeń odczytuje dane "z rozpędu" z niewłaściwej kolumny, bo ks i kc wyglądają podobnie. Pomaga kontrola nagłówka: kc = ściskanie, ks = skręcanie. Warto też sprawdzić, czy jednostka (MPa) i wiersz materiału się zgadzają.
Naprężenie dopuszczalne to wartość przyjmowana w obliczeniach projektowych jako bezpieczna granica pracy elementu (uwzględnia zapas bezpieczeństwa). Wytrzymałość materiału to wielkość graniczna z badań (np. do zniszczenia). Dlatego naprężenia dopuszczalne są zwykle niższe od wytrzymałości.
Jest to istotne przy montażu i ocenie pracy elementów nośnych: kolumn, stojaków, korpusów, podstaw czy łączników, gdzie kierunek sił wpływa na dobór materiału i ocenę ryzyka pęknięcia. Żeliwo lepiej znosi ściskanie, a gorzej rozciąganie, co ma znaczenie eksploatacyjne.
Z żeliwa (w tym klasy Zl 200) często wykonuje się korpusy, podstawy, stojany i inne masywne części maszyn, które pracują głównie w ściskaniu lub zginaniu oraz mają tłumić drgania. Unika się go w elementach pracujących na rozciąganie o zmiennych obciążeniach.
Pomaga skojarzenie z pierwszą literą nazwy: r jak rozciąganie (kr), g jak zginanie (kg), s jak skręcanie (ks), c jak ściskanie (kc). Na egzaminie i tak trzeba patrzeć w nagłówki tabeli, ale mnemotechnika ogranicza pomyłki.
Nie. Wartości w tabeli są już podane w MPa, więc zadanie sprowadza się do poprawnego odczytu z odpowiedniej kolumny. Obliczenia pojawiają się dopiero w zadaniach, gdzie z naprężeń dopuszczalnych wyznacza się np. dopuszczalne siły lub wymiary elementu.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Materiały:

  • Podręcznik do wytrzymałości materiałów (rozdziały: rodzaje naprężeń i obciążeń)
  • Tablice materiałowe i tabele naprężeń dopuszczalnych stosowane w budowie maszyn
  • Materiały dydaktyczne do czytania dokumentacji technicznej i tabel technologicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego