KWALIFIKACJA CES4 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 35.
Na podstawie zamieszczonego wykresu określ, w której temperaturze następuje proces formowania wyrobów szklanych?
Ilustracja przedstawia wykres dotyczący przebiegu dobowego cyklu działania pieca donicowego, co jest związane z procesem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Temperaturę procesu formowania należy odczytać bezpośrednio z wykresu w miejscu, w którym zaznaczono obszar/odcinek odpowiadający formowaniu wyrobów szklanych.
Na wykresie temu etapowi przypisano wartość 1250°C, dlatego ta odpowiedź jest poprawna.

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu zadaniu kluczowa jest umiejętność interpretacji wykresu technologicznego. Pytanie nie wymaga obliczeń ani znajomości wzorów – wymaga natomiast poprawnego rozpoznania, który fragment wykresu odpowiada etapowi "formowanie" oraz dokładnego odczytu temperatury z osi.

Odpowiedź "1250°C" jest poprawna, ponieważ to właśnie ta wartość (lub punkt/obszar w pobliżu tej wartości, w zależności od sposobu oznaczenia na wykresie) została na wykresie przypisana etapowi formowania wyrobów szklanych. W praktyce odpowiada to temperaturze roboczej, w której szkło ma lepkość umożliwiającą nadanie kształtu (np. przez dmuchanie, prasowanie lub inne metody), ale nie jest już w stanie typowym dla topienia/rafinacji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "1300°C" – typowy błąd to odczyt z sąsiedniego odcinka wykresu lub odczyt przy przesunięciu o jedną działkę skali. Często wynika to z niedokładnego dopasowania do znacznika etapu.
  • "1350°C" – ta wartość może odpowiadać wcześniejszej fazie (bliżej topienia/rafinacji) albo innemu zakresowi pracy, jeśli wykres pokazuje kilka etapów. W zadaniu wskazano etap formowania, a nie najwyższe temperatury procesu.
  • "1400°C" – to odpowiedź skrajna; uczniowie wybierają ją czasem intuicyjnie, zakładając, że im wyższa temperatura, tym "łatwiej formować". W rzeczywistości w zadaniu liczy się odczyt z wykresu dla wskazanego etapu, a nie intuicja.

Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem odpowiedzi sprawdź, czy odczytujesz temperaturę z właściwej osi (i właściwej skali), a następnie upewnij się, że patrzysz dokładnie na oznaczenie etapu "formowanie", a nie na sąsiednie etapy procesu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw zidentyfikuj na wykresie obszar opisany jako "formowanie" (lub odpowiadający mu zakres lepkości), a potem odczytaj wartość z osi temperatury w miejscu wskazania. Uważaj na skalę i jednostki oraz na to, czy odczyt dotyczy punktu czy zakresu.
Formowanie to etap, w którym uplastyczniona masa szklana otrzymuje kształt wyrobu (np. butelki, słoika, szyby). Wymaga takiej temperatury, by szkło było wystarczająco plastyczne, ale nie zbyt płynne, aby kształt był stabilny i powtarzalny.
Bo egzamin sprawdza umiejętność pracy z dokumentacją i danymi procesowymi. Jeśli wykres jest podany, prawidłowa strategia to poprawny odczyt z osi i oznaczeń, a nie zgadywanie na podstawie intuicji. Pamięciowe wartości mogą dotyczyć innych technologii.
Najczęstsze to: odczyt z niewłaściwej osi, pomylenie działek skali (np. 50°C zamiast 100°C), odczyt z sąsiedniego etapu procesu oraz zaokrąglanie "w górę" bez sprawdzenia znacznika. Pomaga linijka i spokojne sprawdzenie skali.
Nie. Zależy od składu szkła, wymaganej lepkości roboczej oraz metody formowania. Różne szkła (np. sodowo-wapniowe, borokrzemowe) mogą mieć inne zakresy temperatur pracy. Dlatego w zadaniu trzeba kierować się wykresem, a nie jedną zapamiętaną liczbą.
Często spotkasz wykresy obejmujące topienie, rafinację, homogenizację, formowanie oraz odprężanie/chłodzenie. Każdy etap ma inny zakres temperatur i odpowiada innej lepkości. Kluczowe jest rozpoznanie podpisów i legendy, jeśli występują.
Zbyt wysoka temperatura oznacza zbyt niską lepkość: masa jest nadmiernie płynna, trudniej kontrolować kształt, rośnie ryzyko deformacji i spływania, a proces traci stabilność. W praktyce dobiera się temperaturę tak, aby zapewnić "okno robocze" dla danej metody formowania.
Kontrolę prowadzi się stale: podczas rozruchu linii, po zmianie nastaw pieca, przy zmianie surowców/składu oraz gdy pojawiają się wady kształtu. Odchyłki temperatury wpływają na lepkość i powtarzalność wyrobu, więc są kluczowym parametrem jakości.
Topienie zwykle odpowiada wyższym temperaturom i obszarowi bardzo niskiej lepkości, a formowanie – niższym temperaturom, gdzie lepkość jest większa, ale wciąż pozwala na kształtowanie. Najpewniejsze jest jednak kierowanie się opisem/legendą wykresu w zadaniu.
Ćwicz odczyt z różnych skal (liniowych i nieliniowych), analizę legendy i oznaczeń etapów procesu oraz szybkie sprawdzanie jednostek. Pomaga rozwiązywanie arkuszy z poprzednich lat i zadań dotyczących lepkości oraz zakresów roboczych temperatur w przetwórstwie szkła.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (en): Glass transition - https://en.wikipedia.org/wiki/Glass_transition (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (en): Viscosity - sekcja o zależności lepkości od temperatury - https://en.wikipedia.org/wiki/Viscosity (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki technologii szkła omawiające lepkość i zakresy temperatur procesowych
  • Materiały dydaktyczne z interpretacji wykresów i danych procesowych w technologii materiałów
  • Instrukcje/opracowania technologiczne producentów mas szklanych (karty technologiczne z zakresami roboczymi)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego