KWALIFIKACJA CHM6 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 22.
Na podstawie zamieszczonego wykresu określ, które z wymienionych regulacji należy wykonać, aby osiągnąć 75% zawartość NH3 w mieszaninie.
Ilustracja przedstawia fragment protokołu badań fizykochemicznych dotyczących syntezy amoniaku, co jest bezpośrednią reakcją
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby uzyskać 75% NH3 w mieszaninie, trzeba z wykresu odczytać takie połączenie temperatury i ciśnienia, które odpowiada tej zawartości. Dla syntezy amoniaku wzrost ciśnienia i spadek temperatury sprzyjają przesunięciu równowagi w stronę NH3, dlatego właściwa jest jednoczesna korekta obu parametrów do wartości wskazanych na wykresie.

Pełne wyjaśnienie:

W tym zadaniu kluczowa jest umiejętność odczytu z wykresu warunków procesu (temperatury i ciśnienia), przy których mieszanina osiąga zadaną, 75% zawartość NH3. Poprawna odpowiedź wskazuje konkretną parę wartości: obniżenie temperatury do 400°C oraz podniesienie ciśnienia do 81,2 MPa, ponieważ właśnie przy takim zestawie parametrów wykres pokazuje poziom 75%.

Uzasadnienie chemiczne jest spójne z zasadą Le Châteliera. Synteza amoniaku jest reakcją egzotermiczną i prowadzi do zmniejszenia liczby moli gazu po stronie produktów. Z tego powodu:

  • Podwyższenie ciśnienia przesuwa równowagę w stronę mniejszej liczby moli gazu, czyli sprzyja tworzeniu NH3.
  • Obniżenie temperatury (dla reakcji egzotermicznej) sprzyja powstawaniu produktów, więc zwiększa równowagową zawartość NH3.

Dlatego odpowiedź mówiąca o jednoczesnym obniżeniu temperatury i podwyższeniu ciśnienia jest zgodna z kierunkiem zmian wymaganych do zwiększania udziału NH3.

Pozostałe propozycje są błędne, bo nie gwarantują uzyskania dokładnie 75% z wykresu:

  • Zmiana wyłącznie ciśnienia lub wyłącznie temperatury jest niewystarczająca, jeśli z wykresu wynika, że dla 75% potrzebny jest określony zestaw T i p.
  • Opcja z jednoczesnym obniżeniem ciśnienia i temperatury działa w dwóch przeciwnych kierunkach względem równowagi: spadek ciśnienia zwykle zmniejsza udział NH3, więc taka regulacja nie odpowiada warunkom wskazanym na wykresie dla 75%.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach "na podstawie wykresu" zawsze najpierw znajdź na wykresie poziom (np. izolinię) odpowiadający żądanej wartości, a dopiero potem odczytaj odpowiadające mu T i p oraz porównaj z odpowiedziami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To wartość składu (udziału) amoniaku w mieszaninie gazowej odpowiadająca punktowi/krzywej na wykresie. W praktyce odczytujesz takie temperaturę i ciśnienie, dla których wykres wskazuje właśnie 75% NH3 (zwykle w stanie równowagi).
Najpierw znajdź na wykresie poziom 75% (np. punkt lub izolinię). Następnie odczytaj odpowiadające mu wartości na osiach: temperaturę i ciśnienie. Na końcu porównaj odczyt z odpowiedziami i wybierz tę, która zawiera oba parametry zgodne z wykresem.
W syntezie amoniaku po stronie produktów jest mniej moli gazu niż po stronie reagentów. Zgodnie z zasadą Le Châteliera wzrost ciśnienia faworyzuje stronę o mniejszej liczbie moli, czyli przesuwa równowagę w kierunku tworzenia NH3 i zwiększa jego udział w mieszaninie.
Synteza amoniaku jest reakcją egzotermiczną, więc "wydziela ciepło". Obniżenie temperatury sprzyja kierunkowi, który to ciepło wytwarza, czyli powstawaniu produktów. W efekcie w warunkach równowagi rośnie udział NH3 w mieszaninie (choć kinetyka może się pogarszać).
Niekoniecznie. Jeśli wykres pokazuje, że 75% występuje przy konkretnej kombinacji temperatury i ciśnienia, to sama zmiana temperatury może dać inny wynik. W takich zadaniach trzeba odczytać z wykresu parę wartości (T i p), a nie tylko jedną oś.
Nie zawsze. Zależność składu od ciśnienia jest silna, ale wykres często uwzględnia również temperaturę. Jeśli dla 75% wymagane są jednocześnie określone T i p, to regulacja wyłącznie ciśnienia może nie trafić w wartość docelową. Decyduje odczyt z wykresu.
Najczęstsze błędy to: odczyt z niewłaściwej osi, pomylenie skali (np. MPa), odczyt wartości "na oko" bez sprawdzenia, czy punkt leży na poziomie 75%, oraz wybór odpowiedzi z jedną zmianą parametru, gdy wykres wymaga jednoczesnej regulacji T i p.
Równowaga mówi, jaki będzie skład końcowy (np. % NH3) przy danych T i p. Szybkość reakcji mówi, jak szybko do tego składu dojdziemy. Obniżenie temperatury może poprawiać równowagę (więcej NH3), ale jednocześnie spowalniać kinetykę.
Gdy trzeba skorygować konwersję/udział produktu przy zachowaniu stabilnej pracy instalacji. Operator lub technolog może podnieść ciśnienie i skorygować temperaturę, aby zbliżyć się do wymaganego składu na podstawie charakterystyk procesu (wykresów, trendów, danych z analizatorów).
Ćwicz: (1) szybkie odnajdywanie wartości docelowej (np. 75%), (2) odczyt z osi i izolini, (3) kontrolę jednostek, (4) interpretację kierunku zmian (T/p) zgodnie z zasadą Le Châteliera. Pomaga też rozwiązywanie arkuszy z poprzednich lat.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że aby uzyskać 75% NH3 w mieszaninie, trzeba z wykresu odczytać takie połączenie temperatury i ciśnienia, które odpowiada tej zawartości.

Źródła:

  • OpenStax Chemistry 2e, "Le Châtelier's Principle" (sekcja o wpływie zmian ciśnienia i temperatury na równowagę), https://openstax.org/books/chemistry-2e/pages/13-6-le-chateliers-principle - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (EN), "Haber process" (opis wpływu temperatury i ciśnienia na równowagę w syntezie amoniaku), https://en.wikipedia.org/wiki/Haber_process - dostęp 2026-02-27
  • Encyclopaedia Britannica, "Haber-Bosch process" (omówienie warunków procesu i zależności równowagowych), https://www.britannica.com/technology/Haber-Bosch-process - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki z chemii fizycznej (równowagi i zasada Le Châteliera)
  • Materiały dydaktyczne o procesie Habera-Boscha (opis wpływu T i p na równowagę)
  • Ćwiczenia z czytania wykresów izoliniowych i wykresów zależności składu od parametrów procesu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego