KWALIFIKACJA CHM6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 9.
Rysunek przedstawia uproszczony schemat instalacji do syntezy amoniaku. Synteza amoniaku odbywa się w układzie obiegu powrotnego, w którym strumień gazu syntezowego doprowadzany jest
Ilustracja przedstawia uproszczony schemat instalacji do syntezy amoniaku, używany w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W przemysłowej syntezie amoniaku stosuje się układ obiegu powrotnego: świeży gaz syntezowy miesza się z gazem zawracanym i po sprężeniu trafia do reaktora pracującego w sposób ciągły. Skraplacz i separator służą głównie do wydzielenia NH3 z mieszaniny po reaktorze, a nie jako miejsce docelowe doprowadzenia wsadu.

Pełne wyjaśnienie:

Synteza amoniaku w praktyce przemysłowej jest prowadzona w tzw. pętli syntezy (układ obiegu powrotnego). Oznacza to, że po przejściu mieszaniny przez reaktor tylko część reagentów ulega przereagowaniu w jednym przebiegu, a pozostałe gazy (głównie N2 i H2, z domieszkami) są po wydzieleniu produktu zawracane do kolejnego obiegu.

Dlatego odpowiedź "do reaktora działającego w trybie ciągłym" jest właściwa: strumień gazu syntezowego jest wsadem procesu i w układzie recyrkulacji ostatecznie ma zasilić reaktor (zwykle po zmieszaniu z gazem obiegowym i po etapie sprężania/utrzymania ciśnienia obiegu). Reaktor okresowy nie jest typowym rozwiązaniem dla dużej, ciągłej produkcji amoniaku.

Pozostałe odpowiedzi opisują miejsca w instalacji, które pełnią inne funkcje:

  • "do reaktora działającego w trybie okresowym" – tryb okresowy jest charakterystyczny raczej dla skali laboratoryjnej lub niszowych zastosowań; w instalacji z obiegiem powrotnym i separacją produktu standardowo zakłada się ciągły przepływ.
  • "przed pompą obiegową przetłaczającą go do reaktora" – wskazuje element typowy dla cieczy; w obiegach gazowych rolę "napędu" pełni zwykle sprężanie/utrzymanie ciśnienia. Niezależnie od nazewnictwa, istotą pytania jest to, że gaz syntezowy ma zostać doprowadzony jako wsad do reaktora, a nie "zatrzymany" na etapie urządzenia obiegowego.
  • "przed separatorem — skraplaczem ciekłego amoniaku" – skraplacz i separator są węzłem po stronie wydzielania produktu: chłodzą gaz po reaktorze, aby skroplić NH3 i oddzielić go od gazów nieprzereagowanych. Wsadu nie podaje się "przed skraplaczem" jako punktu docelowego, bo to byłoby mieszanie strumienia z obszarem odbioru produktu.

Na egzaminie warto zapamiętać logikę pętli: reaktor → chłodzenie i skraplanie NH3 → separacja cieczy → zawracanie gazów nieprzereagowanych (z domieszką świeżego gazu) → ponownie do reaktora.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Obieg powrotny (recyrkulacja) to układ, w którym gazy nieprzereagowane po reaktorze są po wydzieleniu ciekłego NH3 zawracane i ponownie kierowane do reaktora. Zwiększa to wykorzystanie surowców i stabilizuje pracę instalacji, bo konwersja w jednym przebiegu nie jest pełna.
Tryb ciągły jest korzystny w dużej produkcji: ułatwia utrzymanie stałych parametrów (ciśnienie, temperatura, skład) i współpracę z pętlą recyrkulacji oraz separacją produktu. Tryb okresowy utrudnia stabilizację i zwykle ma niższą wydajność w skali przemysłowej.
Skraplacz obniża temperaturę gazu po reaktorze tak, aby część amoniaku przeszła do fazy ciekłej. Dzięki temu w separatorze można oddzielić ciekły NH3 od gazów nieprzereagowanych, które następnie trafiają do recyrkulacji. To węzeł wydzielania produktu, a nie miejsce podawania wsadu.
Gazy nieprzereagowane (głównie N2 i H2) są zawracane w pętli syntezy. Po zmieszaniu ze świeżym gazem syntezowym i po etapie utrzymania ciśnienia obiegu są ponownie doprowadzane do reaktora. Celem jest zwiększenie całkowitej konwersji w skali obiegu.
Nie. Skraplacz znajduje się zwykle za reaktorem i służy do wydzielenia amoniaku z mieszaniny poreakcyjnej. Wsad (gaz syntezowy) ma ostatecznie zasilić reaktor. Skraplanie i separacja produktu są etapami następującymi po reakcji.
Częsty błąd to mylenie kierunku przepływu (np. traktowanie skraplacza jak elementu "na wejściu"). Inny problem to przenoszenie intuicji z cieczy na gazy (szukanie "pompy" zamiast rozumienia sprężania). Pomaga śledzenie: reaktor → chłodzenie → separacja → zawrót.
Reakcja syntezy amoniaku jest równowagowa, więc w danych warunkach (T, p, skład) ustala się stan równowagi ograniczający przereagowanie w jednym przebiegu. Dlatego stosuje się pętlę z wydzielaniem NH3 i zawracaniem gazów, aby zwiększyć wykorzystanie surowców w skali całego obiegu.
Najczęściej świeży gaz jest wprowadzany do linii z gazem obiegowym przed węzłem kierującym mieszaninę do reaktora (po stronie "zasilania" reaktora). Na schemacie szukaj miejsca, gdzie strumień świeży łączy się z zawrotem i dalej kieruje się do reaktora, a nie do skraplacza.
W kontekście amoniaku gaz syntezowy to mieszanina reagentów potrzebnych do reakcji, przede wszystkim azotu i wodoru, przygotowana do warunków procesu. W pętli syntezy miesza się on z gazem zawracanym. W praktyce skład i czystość są krytyczne dla katalizatora i stabilnej pracy.
Ćwicz czytanie uproszczonych schematów: identyfikuj reaktor, chłodzenie/skraplanie, separację i recyrkulację. Ucz się logiki przepływu (co jest wsadem, co produktem, co zawrotem) oraz różnic między pracą ciągłą i okresową. Pomaga rysowanie własnej pętli z podpisami funkcji aparatów.
info

Około 32% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "W przemysłowej syntezie amoniaku stosuje się układ obiegu powrotnego: świeży gaz syntezowy miesza się z gazem zawracanym i po sprężeniu trafia do reaktora pracującego w sposób ciągły."

Źródła:

  • Wikipedia: "Haber process" – opis procesu i pętli syntezy z recyrkulacją, https://en.wikipedia.org/wiki/Haber_process (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: "Ammonia production" – omówienie przemysłowej produkcji amoniaku i etapów separacji, https://en.wikipedia.org/wiki/Ammonia_production (dostęp: 2026-02-28)
  • Encyclopaedia Britannica: "Haber-Bosch process" – ogólny opis procesu i charakteru przemysłowego (ciągła produkcja), https://www.britannica.com/technology/Haber-Bosch-process (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii nieorganicznej (dział: amoniak i nawozy azotowe)
  • Materiały dydaktyczne z inżynierii chemicznej: schematy procesowe, bilanse, recyrkulacja
  • Opracowania ogólne procesu Haber-Bosch (opis instalacji, pętla syntezy, separacja NH3)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego