KWALIFIKACJA MOT2 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 22.
Na przedstawionym fragmencie schematu opóźniającego wyłączenie świateł wewnętrznych pojazdu elementy oznaczone jako T1, T2 i T3 to tranzystory:
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny opóźniającego wyłączenie świateł wewnętrznych pojazdu, co jest związane z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź D, ponieważ na schemacie typ tranzystora rozpoznaje się po symbolu. T1 ma strzałkę emitera skierowaną do bazy, więc jest p-n-p. T2 ma strzałkę emitera skierowaną od bazy, więc jest n-p-n. T3 ma izolowaną bramkę oraz oznaczenia G-D-S, co wskazuje MOSFET.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź: D. W schematach ideowych typ tranzystora wynika bezpośrednio z jego symbolu graficznego, dlatego kluczowe jest rozpoznanie cech charakterystycznych dla BJT (bipolarnych) oraz MOSFET.

T1 – tranzystor p-n-p. O typie p-n-p decyduje kierunek strzałki na emiterze: gdy strzałka jest skierowana do bazy, oznacza to p-n-p. W praktyce w układach opóźniających (np. oświetlenia wnętrza) taki tranzystor bywa użyty jako element wejściowy reagujący na sygnał z krańcówki drzwi lub sterowania z modułu.

T2 – tranzystor n-p-n. Dla n-p-n strzałka emitera jest skierowana od bazy (na zewnątrz symbolu). Taki tranzystor często pracuje jako wzmacniacz lub stopień pośredni sterujący kolejnym elementem wykonawczym.

T3 – tranzystor MOSFET. MOSFET rozpoznaje się po symbolu bramki odseparowanej (widoczna przerwa izolacji) oraz typowych oznaczeniach elektrod: G (bramka), D (dren), S (źródło). W układach samochodowych MOSFET bywa kluczem mocy dla żarówki/LED, bo ma małą rezystancję w stanie przewodzenia i dobrze znosi prądy obciążenia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • A i B i C (różne kombinacje typów) są niezgodne z symbolami na schemacie: zamieniają regułę strzałki emitera dla p-n-p/n-p-n albo traktują T3 jak tranzystor bipolarny, ignorując izolowaną bramkę MOSFET.
  • Częsty błąd to kierowanie się samym oznaczeniem "T" i pomijanie detali symbolu; w tym zadaniu to właśnie detale (strzałka, przerwa bramki, opisy G-D-S) rozstrzygają jednoznacznie.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj prostą regułę: p-n-p = strzałka do bazy, n-p-n = strzałka od bazy. MOSFET rozpoznasz po "oddzielonej" bramce oraz podpisach G/D/S zamiast B/C/E.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozróżnia je kierunek strzałki emitera w symbolu tranzystora bipolarnego. Dla p-n-p strzałka jest skierowana do bazy, a dla n-p-n strzałka jest skierowana od bazy (na zewnątrz). To najszybsza i najpewniejsza metoda na egzaminie.
Strzałka na emiterze pokazuje umowny kierunek prądu emitera i jednocześnie pozwala określić typ elementu. W praktyce egzaminacyjnej traktuj ją jako "znacznik typu": do bazy = p-n-p, od bazy = n-p-n. Pomylenie strzałki to najczęstsza przyczyna błędu.
MOSFET ma symbol z izolowaną bramką (widoczna przerwa między bramką a kanałem). Często pojawiają się też oznaczenia wyprowadzeń: G (bramka), D (dren), S (źródło). To odróżnia go od BJT, który ma bazę, kolektor i emiter.
MOSFET dobrze nadaje się na klucz mocy do sterowania żarówką lub oświetleniem wnętrza, bo ma małe straty (niska rezystancja w stanie przewodzenia) i jest sterowany napięciowo. Dzięki temu stopnie wcześniejsze mogą być "lżejsze", a sam element wykonawczy przenosi prąd obciążenia.
W typowych układach opóźniających tranzystory bipolarne (np. p-n-p i n-p-n) pracują jako stopień wejściowy i pośredni: wzmacniają lub odwracają sygnał sterujący oraz kształtują przebieg ładowania/rozładowania kondensatora. Dopiero końcowy klucz (często MOSFET) załącza obciążenie.
Nie. W takich zadaniach decydują cechy graficzne symbolu: strzałka emitera dla BJT oraz izolowana bramka i opisy G/D/S dla MOSFET. Sama litera "T" oznacza tylko "tranzystor" i nie mówi, czy to p-n-p, n-p-n czy MOSFET, więc konieczna jest analiza rysunku.
Najczęściej działa mechanizm "podobieństwa": symbole wyglądają prawie tak samo i łatwo pominąć detal, czyli kierunek strzałki. Pomaga nawyk: najpierw zawsze sprawdź strzałkę emitera, dopiero potem analizuj resztę układu. Warto też unikać zgadywania na podstawie funkcji elementu.
To oznaczenia wyprowadzeń tranzystora MOSFET: G (gate – bramka), D (drain – dren) i S (source – źródło). Jeśli widzisz te litery oraz bramkę oddzieloną przerwą izolacji, to jest to MOSFET, a nie tranzystor bipolarny BJT.
Pomylenie BJT z MOSFET może prowadzić do złego doboru zamiennika i błędnych pomiarów: oczekujesz sterowania prądowego (baza), a układ jest napięciowy (bramka). W konsekwencji można uznać element za uszkodzony mimo poprawnej pracy albo odwrotnie pominąć realne uszkodzenie w stopniu sterującym.
Ćwicz dwa obszary: czytanie symboli (BJT p-n-p/n-p-n, MOSFET) oraz rozumienie roli elementów w układzie (kondensator jako źródło opóźnienia, tranzystor jako przełącznik). Najlepiej przerabiać zadania z rysunkami i zawsze na początku identyfikować elementy po symbolach, nie po nazwach.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Poprawna jest odpowiedź D, ponieważ na schemacie typ tranzystora rozpoznaje się po symbolu."

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphical symbols for diagrams) – symbole tranzystorów bipolarnych i MOSFET (część dotycząca urządzeń półprzewodnikowych)
  • Boylestad, Nashelsky: "Electronic Devices and Circuit Theory" – rozdziały o BJT (PNP/NPN) oraz MOSFET i ich symbolach
  • Sedra, Smith: "Microelectronic Circuits" – sekcje o oznaczeniach i symbolach tranzystorów BJT oraz MOSFET

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektroniki (rozdziały: tranzystory bipolarne i polowe, symbole na schematach)
  • Materiały dydaktyczne z czytania schematów instalacji elektrycznej pojazdów
  • Norma/zbiór symboli graficznych dla schematów elektrycznych (IEC 60617) – część dotycząca elementów półprzewodnikowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego