KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 4.
Na rysunku przedstawiona jest charakterystyka filtru
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyki filtru środkowoprzepustowego, co jest związane z kwalifikacjami zawodowymi w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Filtr środkowoprzepustowy tłumi niskie i wysokie częstotliwości, a przepuszcza tylko pasmo pośrednie. Na wykresie amplitudy widać maksimum w środku pasma oraz spadek po obu stronach, co jest typowe dla charakterystyki pasmowoprzepustowej. Dzięki temu wybiera określone pasmo sygnału.

Pełne wyjaśnienie:

Filtr środkowoprzepustowy (pasmowoprzepustowy) to układ, którego pasmo przenoszenia znajduje się pomiędzy dwiema częstotliwościami granicznymi. W praktyce oznacza to, że sygnały o częstotliwościach zbyt niskich są tłumione, następnie w pewnym zakresie (wokół częstotliwości środkowej) są przenoszone z relatywnie małym tłumieniem, a dla częstotliwości wysokich znów następuje spadek przenoszenia.

Na charakterystyce amplitudowo-częstotliwościowej taki filtr rozpoznaje się po tym, że:

  • dla małych częstotliwości przenoszenie jest małe (tłumienie),
  • w środku zakresu pojawia się "wzniesienie"/maksimum (przenoszenie),
  • dla dużych częstotliwości przenoszenie ponownie maleje (tłumienie).

To odróżnia go od filtru dolnoprzepustowego, który przenosi niskie częstotliwości i tłumi wysokie (brak spadku po stronie niskich częstotliwości), oraz od filtru górnoprzepustowego, który tłumi niskie i przenosi wysokie (brak spadku po stronie wysokich częstotliwości). Z kolei filtr środkowozaporowy (pasmowozaporowy, "notch") ma charakterystykę odwrotną: na wykresie widać dołek w pewnym zakresie, bo właśnie środkowe pasmo jest wycinane, a poza nim przenoszenie jest większe.

W kontekście zawodu elektronika umiejętność rozpoznawania takich charakterystyk jest potrzebna przy montażu i uruchamianiu torów sygnałowych (audio, radiowych) oraz przy diagnostyce: kształt charakterystyki szybko podpowiada, czy układ realizuje selekcję pasma, czy jego eliminację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Filtr środkowoprzepustowy (pasmowoprzepustowy) to układ, który przepuszcza sygnały w pewnym zakresie częstotliwości (pasmo), a tłumi sygnały poniżej i powyżej tego zakresu. Na wykresie przenoszenia ma zwykle "górkę" w środku i spadki po obu stronach.
Szukaj wykresu, na którym przenoszenie jest małe dla niskich częstotliwości, rośnie do maksimum w pewnym zakresie, a potem znowu maleje dla częstotliwości wysokich. Kluczowa cecha: tłumienie po obu stronach oraz maksimum w środku.
Środkowoprzepustowy przepuszcza pasmo środkowe (na wykresie "górka"). Środkowozaporowy tłumi pasmo środkowe, a przenosi częstotliwości niższe i wyższe (na wykresie "dołek"/wycięcie). To częsta pułapka na egzaminie.
Filtr dolnoprzepustowy z definicji przenosi niskie częstotliwości, a potem stopniowo je tłumi wraz ze wzrostem częstotliwości. Nie ma więc typowej sytuacji "tłumienie–przenoszenie–tłumienie" po obu stronach, która tworzy maksimum w środku wykresu.
Typowy filtr górnoprzepustowy tłumi niskie częstotliwości i przenosi wysokie. Jeśli na charakterystyce widać spadek przenoszenia dla wysokich częstotliwości, to nie jest czysty górnoprzepustowy, tylko np. pasmowoprzepustowy lub układ o ograniczonym paśmie.
Pasmo przenoszenia to zakres częstotliwości, dla których sygnał na wyjściu jest przenoszony z małym tłumieniem (amplituda jest względnie duża). Na wykresie jest to obszar "wysoki" (dla pasmowoprzepustowego: okolice maksimum), a poza nim przenoszenie wyraźnie spada.
Najczęściej myli się środkowoprzepustowy ze środkowozaporowym (górka vs dołek) oraz ocenia wykres tylko po jednej stronie (np. tylko dla niskich częstotliwości). Warto zawsze sprawdzić, co dzieje się na obu krańcach osi częstotliwości.
Stosuje się go, gdy trzeba wybrać określony zakres częstotliwości, np. w torach radiowych (selekcja kanału), w torach pomiarowych (odrzucenie zakłóceń spoza pasma) czy w audio (wydzielenie fragmentu pasma do obróbki). W elektronice to typowy element toru sygnałowego.
Prosta reguła: dolnoprzepustowy jest "wysoki" po lewej, górnoprzepustowy jest "wysoki" po prawej, środkowoprzepustowy jest "wysoki" w środku, a środkowozaporowy ma "dziurę" w środku. To ułatwia szybkie decyzje.
Ćwicz rozpoznawanie czterech podstawowych charakterystyk na wykresach oraz znaczenie pojęć: pasmo przenoszenia, częstotliwość graniczna, tłumienie. Dobrą metodą jest samodzielne narysowanie czterech typów filtrów z pamięci i porównywanie z przykładami z zadań.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 58% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że filtr środkowoprzepustowy tłumi niskie i wysokie częstotliwości, a przepuszcza tylko pasmo pośrednie.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Filtr pasmowoprzepustowy" — definicja i opis charakterystyki, https://pl.wikipedia.org/wiki/Filtr_pasmowoprzepustowy (dostęp 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Filtr pasmowozaporowy" — porównanie z pasmowoprzepustowym (dołek vs górka), https://pl.wikipedia.org/wiki/Filtr_pasmowozaporowy (dostęp 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Charakterystyka częstotliwościowa" — interpretacja wykresu przenoszenia w funkcji częstotliwości, https://pl.wikipedia.org/wiki/Charakterystyka_cz%C4%99stotliwo%C5%9Bciowa (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki z elektroniki analogowej (działy: filtry, transmitancja, charakterystyki Bodego)
  • Notatki z teorii obwodów: odpowiedź częstotliwościowa układów RLC/RC
  • Ćwiczenia z rozpoznawania charakterystyk filtrów na wykresach (zadania maturalne/technikum)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego