KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 5.
Na rysunku przedstawione jest sprzęgło
Ilustracja przedstawia sprzęgło kołnierzowe, które jest elementem mechanicznym używanym do łączenia dwóch wałów w celu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprzęgło kołnierzowe rozpoznaje się po dwóch kołnierzach łączonych śrubami, które przenoszą moment między końcami wałów. Sprzęgło cierne pracuje przez tarcie okładzin, kłowe ma zazębiające się kły, a samonastawne kompensuje niewspółosiowość specjalną konstrukcją.

Pełne wyjaśnienie:

Sprzęgła służą do łączenia dwóch wałów w celu przeniesienia momentu obrotowego. W praktyce montażowej mechanik powinien umieć rozpoznać typ sprzęgła po jego cechach konstrukcyjnych, bo od tego zależy sposób montażu, demontażu, osiowania i ocena typowych usterek.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: sprzęgło kołnierzowe?
Sprzęgło kołnierzowe ma postać dwóch tarcz/kołnierzy osadzonych na końcach wałów, które są ze sobą skręcane (najczęściej śrubami). Charakterystyczne są: widoczne kołnierze o większej średnicy niż wał oraz elementy łączące (np. śruby) rozmieszczone na obwodzie. Taka budowa wskazuje na sztywne, rozłączne połączenie wałów.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Sprzęgło cierne – jego istotą jest przenoszenie momentu przez tarcie powierzchni (okładziny, tarcze dociskane sprężynami). Zwykle rozpoznaje się je po elementach docisku i powierzchniach ciernych, a nie po dwóch kołnierzach skręconych na stałe.
  • Sprzęgło kłowe – przenosi moment przez zazębienie kłów (wypustów) dwóch połówek sprzęgła. Typowe są zęby/kły oraz często element elastyczny (np. wkładka), a nie klasyczne kołnierze skręcane śrubami.
  • Sprzęgło samonastawne – ma konstrukcję umożliwiającą kompensację niewspółosiowości (np. kuliste powierzchnie współpracy lub przegubowe elementy). Zwykle nie jest to proste, sztywne skręcenie dwóch kołnierzy.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw szukaj elementu "definiującego" zasadę działania: śruby i kołnierze (kołnierzowe), kły/zęby (kłowe), tarcze dociskowe/okładziny (cierne), przegubowość lub sferyczność (samonastawne). Dopiero potem potwierdź wybór pozostałymi detalami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzęgło kołnierzowe to sprzęgło sztywne łączące dwa końce wałów za pomocą kołnierzy skręcanych śrubami. Służy do przenoszenia momentu obrotowego w prostych układach napędowych, gdzie wały są dobrze współosiowe i nie wymaga się kompensacji dużych niewspółosiowości.
Najczęściej widać dwie tarcze (kołnierze) na końcach wałów oraz śruby rozmieszczone na obwodzie, które skręcają obie połówki. Kluczowe jest rozpoznanie "tarczy z otworami pod śruby" oraz sztywnego połączenia bez elementów ciernych lub kłów.
Sprzęgło cierne przenosi moment dzięki tarciu (docisk tarcz/okładzin), co pozwala na poślizg i łagodniejsze rozruchy. Sprzęgło kołnierzowe jest połączeniem sztywnym skręcanym – nie ma elementów ciernych jako zasady działania i nie jest przeznaczone do kontrolowanego poślizgu.
Sprzęgło kłowe ma zazębiające się kły (wypusty), które przenoszą moment przez "zazębienie", często z wkładką elastyczną. Kołnierzowe opiera się na dwóch kołnierzach skręconych śrubami. Na rysunku kłowe rozpoznasz po kształcie kłów, a nie po tarczach z otworami na śruby.
Tak, na tym polega jego sens: konstrukcja umożliwia pracę przy pewnej niewspółosiowości (np. rozwiązania przegubowe lub sferyczne). Sprzęgło kołnierzowe zwykle wymaga dobrego osiowania – przy większej niewspółosiowości rosną drgania i obciążenia łożysk.
Najczęstsze są: mylenie sprzęgła kołnierzowego z innymi połączeniami tarczowymi, ignorowanie elementów definicyjnych (np. śrub, kłów, okładzin), oraz wybór odpowiedzi "z przyzwyczajenia". Pomaga metoda: najpierw identyfikuj zasadę przenoszenia momentu, potem detale.
Typowe są: dwie połówki z kołnierzami osadzonymi na wałach (np. na wpust), komplet śrub/nakrętek łączących kołnierze oraz powierzchnie przylegania. W prostych wersjach nie ma wkładek elastycznych ani elementów docisku tarcz ciernych.
Stosuje się je tam, gdzie potrzebne jest proste, pewne i rozłączne połączenie wałów, np. w układach napędowych o stabilnym osiowaniu i bez potrzeby tłumienia drgań. Jest wygodne serwisowo, bo można je rozkręcić, ale wymaga poprawnego osiowania podczas montażu.
Typowe objawy to wzrost drgań, hałas, nagrzewanie łożysk, przyspieszone zużycie elementów mocujących oraz możliwość luzowania śrub. Ponieważ sprzęgło kołnierzowe jest sztywne, błędy osiowania mocniej przenoszą się na sąsiednie elementy układu napędowego.
Najlepiej uczyć się "po cechach rozpoznawczych": kołnierze i śruby (kołnierzowe), kły/zęby (kłowe), tarcze z dociskiem i okładziny (cierne), elementy przegubowe/sferyczne (samonastawne). Warto przećwiczyć rozpoznawanie na rysunkach i zdjęciach.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Sprzęgło kołnierzowe rozpoznaje się po dwóch kołnierzach łączonych śrubami, które przenoszą moment między końcami wałów."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Sprzęgło (mechanika)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_(mechanika) - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia (PL): "Sprzęgło kłowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_k%C5%82owe - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia (PL): "Sprzęgło cierne" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99g%C5%82o_cierne - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw konstrukcji maszyn: rozdział o sprzęgłach
  • Atlas/kompendium elementów maszyn z rysunkami sprzęgieł
  • Ćwiczenia z rozpoznawania elementów na rysunkach złożeniowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego