KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 13.
Na rysunku przedstawiono aparat
Ilustracja przedstawia aparat Soxhleta, który jest używany w laboratoriach chemicznych do ekstrakcji substancji z ciał
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aparat Soxhleta służy do ekstrakcji składników z próbek stałych rozpuszczalnikiem krążącym w układzie z chłodnicą. Rozpoznaje się go po kolbie z rozpuszczalnikiem, części ekstrakcyjnej na tulejkę oraz skraplaczu u góry. Pozostałe propozycje dotyczą innych zastosowań (gazy, wytwornica gazu).

Pełne wyjaśnienie:

Aparat Soxhleta jest klasycznym zestawem do ekstrakcji ciągłej (najczęściej ekstrakcji rozpuszczalnikiem) składników z próbki stałej. W praktyce analitycznej wykorzystuje się go m.in. w przygotowaniu próbek, gdy trzeba wydzielić oznaczany składnik z matrycy stałej, a jednocześnie ograniczyć zużycie rozpuszczalnika dzięki jego obiegowi w układzie.

Dlaczego odpowiedź "Soxhleta." pasuje do rysunku takiego aparatu? Charakterystyczne elementy to: kolba z rozpuszczalnikiem ogrzewana od dołu, część ekstrakcyjna (komora, w której umieszcza się próbkę w tulejce/kartridżu) oraz chłodnica (skraplacz) na górze, która skrapla pary rozpuszczalnika i kieruje je do komory. Po napełnieniu komory następuje przelanie przez syfon z powrotem do kolby i cykl się powtarza.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "Orsata." odnosi się do aparatu Orsata używanego klasycznie do analizy składu gazów (pomiaru/pochłaniania wybranych składników). To inny typ zestawu niż układ ekstrakcyjny z kolbą i chłodnicą.
  • "Kippa." to wytwornica gazów (aparat Kippa), stosowana do generowania gazu w reakcji w kontrolowany sposób. Jej budowa (zbiorniki/komory i kran) nie odpowiada typowemu zestawowi Soxhleta.
  • "Trommera." nazwa kojarzona jest z innymi elementami aparatury/technikami historycznymi; nie jest to standardowa nazwa zestawu do ekstrakcji ciągłej z chłodnicą i komorą na próbkę. W kontekście rozpoznawania szkła laboratoryjnego nie pasuje do konstrukcji Soxhleta.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach "Na rysunku przedstawiono aparat…" najpierw zidentyfikuj funkcję układu (ekstrakcja/destylacja/wytwarzanie gazu/analiza gazów), a dopiero potem dobieraj nazwę. Najszybciej pomaga wyszukanie: czy jest komora na próbkę i syfon (Soxhlet), czy są pipety/burety absorpcyjne (Orsat), czy jest wytwornica gazu z kranem (Kipp).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Aparat Soxhleta to zestaw do ekstrakcji ciągłej składników z próbki stałej rozpuszczalnikiem. Umożliwia wielokrotne przepłukiwanie próbki skraplającym się rozpuszczalnikiem i okresowe opróżnianie komory przez syfon, co zwiększa wydajność ekstrakcji.
Najczęściej widać: kolbę ogrzewaną od dołu, komorę ekstrakcyjną (miejsce na tulejkę z próbką) oraz chłodnicę u góry. Często jest też charakterystyczny syfon, którym roztwór wraca do kolby po napełnieniu komory.
Chłodnica skrapla pary rozpuszczalnika powstające podczas ogrzewania kolby. Dzięki temu rozpuszczalnik krąży w obiegu zamkniętym: odparowuje, skrapla się i spływa na próbkę. To poprawia bezpieczeństwo i ogranicza straty rozpuszczalnika.
Skroplony rozpuszczalnik gromadzi się w komorze z próbką i wypłukuje składniki. Gdy poziom cieczy osiągnie wysokość syfonu, zawartość komory szybko przelewa się do kolby. Cykle napełniania i opróżniania powtarzają się automatycznie podczas ogrzewania.
Aparat Kippa to wytwornica gazów, używana do kontrolowanego otrzymywania gazu w reakcji reagentów (np. kwasu z węglanem). Ma inną konstrukcję niż Soxhlet i służy innemu celowi: generowaniu i pobieraniu gazu, a nie ekstrakcji próbki stałej.
Aparat Orsata jest historycznie stosowany do analizy mieszanin gazowych poprzez selektywne pochłanianie składników i ocenę zmian objętości. W zadaniach egzaminacyjnych odróżnia się go od Soxhleta, bo nie ma kolby ogrzewanej i komory na próbkę stałą.
Częsty błąd to utożsamianie każdego układu z chłodnicą z destylacją lub rektyfikacją. Inny błąd to ignorowanie komory na próbkę i syfonu, które są kluczowe dla Soxhleta. Pomaga pytanie: "Czy celem jest wypłukiwanie próbki, czy rozdział cieczy?"
Nie w podstawowym znaczeniu. Ogrzewanie powoduje odparowanie rozpuszczalnika i jego skraplanie, ale celem nie jest rozdział mieszaniny na frakcje, tylko ekstrakcja składników z próbki stałej. Destylacja jest tu elementem obiegu rozpuszczalnika.
Najczęściej są to próbki stałe, z których trzeba wydzielić składniki rozpuszczalne w wybranym rozpuszczalniku, np. tłuszcze, oleje, wybrane zanieczyszczenia organiczne. Dobór rozpuszczalnika i czas ekstrakcji zależą od matrycy i celu analizy.
Ucz się rozpoznawania po funkcji i 2–3 cechach konstrukcyjnych każdego zestawu (np. Soxhlet: komora + syfon + chłodnica; Kipp: wytwornica gazu; Orsat: analiza gazów). Dobrze działa atlas szkła, rysunki montażu i krótkie fiszki.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Aparat Soxhleta służy do ekstrakcji składników z próbek stałych rozpuszczalnikiem krążącym w układzie z chłodnicą."

Źródła:

  • Wikipedia: Soxhlet extractor — https://en.wikipedia.org/wiki/Soxhlet_extractor (dostęp 2026-03-01)
  • Wikipedia: Orsat apparatus — https://en.wikipedia.org/wiki/Orsat_apparatus (dostęp 2026-03-01)
  • Wikipedia: Kipp's apparatus — https://en.wikipedia.org/wiki/Kipp%27s_apparatus (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje BHP i instrukcje stanowiskowe dotyczące pracy ze szkłem i ogrzewaniem
  • Podręcznik/kompendium z podstaw aparatury chemicznej i technik przygotowania próbek (działy: ekstrakcja, szkło laboratoryjne)
  • Katalogi/atlas szkła laboratoryjnego z rysunkami i opisem zastosowań

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego